AIFG ÇòÚ Õ»×ðà ç¹ÁÅðÅ ê³ÜÅì ÇòèÅé ÃíÅ Á³çð ÁÅêäÅ Ãêôà ìÔ¹î¼å ÔÅÃñ éÅ Õð ÃÕä çÆ ÃÈðå ÇòÚ Ã¿å ëåÇÔ ÇÃ¿Ø Áå¶ îÅðÕÃòÅçÆ ÕÇîÀ°ÇéÃà êÅðàÆ ç¶ ÁÅ×È ÕÅîð¶â ÔðÇÕôé ÇÃ¿Ø Ã¹ðÜÆå çÆÁ» ÇÃð-å¯ó Õ¯Çôô» éÅñ ÁÕÅñÆ çñ ç¶ ÜÃÇàà ׹ðéÅî ÇÃ¿Ø çÆ Á×òÅÂÆ Ô¶á üå êÅðàÆÁ» çÆ ÇÂÕ ÇîñÆ-ܹñÆ (×Ëð-Õ»×ðÃÆ) ÃðÕÅð Ô¯ºç ÇòÚ ÁÅ ×ÂÆ ÇÜà ÇòÚ ÁÕÅñÆ çñ, ÜéÃ¿Ø å¶ ÕÇîÀ°ÇéÃà êÅðàÆÁ» 寺 ÇÂñÅòÅ ÇðêìñÇÕé êÅðàÆ ÁÅë Ç¿âÆÁÅ Ãî¶å Õ°Þ ÁÇÜÔ¶ ÔÆ Ô¯ð ۯචî¯à¶ çñ ôÅîñ ÃéÍ ÇÂà ׼áܯó Á³çð ôÅîñ êðî¹¼Ö Çèð» ÇòÚÕÅð î½ÜÈç ò¼â¶ ÇòÚÅðèÅðÕ Çòð¯è» å¶ ðÅÜÃÆ àÕðÅò» ù ç¶ÖÇçÁ» Ô¯ÇÂÁ» ×¼áܯó² ÃÅÕÅð Õðé Áå¶ ÇÂà ù å¯ó ÇéíÅÀ°ä çÅ ÕÅðÜ ÇÕö òÆ åð·» ÃÇÔñ éÔÄ ÃÆÍ íÅò¶º ÁÕÅñÆ çñ Áå¶ ÕÇîÀ¹ÇéÃà êÅðàÆÁ» ÇòÚÕÅð òÆ ÇÃèÅå» ç¶ â±¿Ø¶ òÖð¶ò¶º Áå¶ ÜîÅåÆ ÇÔå» çÅ ÇüèÅ àÕðÅÀ° î½ÜÈç ÃÆÍ êð Ãí 寺 ò¼âÆ î¹ôÕñ ×¼áܯó Á³çð íÅðåÆ ÜéÃ¿Ø êÅðàÆ ù Ãî¯ä çÆ ÃÆÍ ×¼áܯó Á³çð ôÅîñ Çèð» ÇòÚ¯º ÇÂÔÆ ÇÂÕ îÅåð ÁÇÜÔÆ êÅðàÆ ÃÆ Ü¯ ÁÅêäÆ Õ¼àó ÇëðÕ± ÇòÚÅðèÅðÅ ç¶ êðíÅò Ô¶á ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ ÃæÅêéÅ Ãî¶å ÁÕÅñÆ çñ çÆÁ» Ãíé» ÇéÁÅÂƺ î³×» çÅ Üùé çÆ ê¼èð Óå¶ Çéð¿åð Çòð¯è ÕðçÆ ÁÅ ðÔÆ ÃÆÍ ÜéÿØÆ ñÅä¶ çÅ ê³ÜÅìÆ ì¯ñÆ êÌåÆ òËð-íÅòÆ ðòÂÆÁÅ Áå¶ ÇÃ¼Ö ê³æ êÌåÆ î³ç íÅòéÅò» ÇÕö Õ¯ñ¯º òÆ «ÕÆÁ» Ô¯ÂÆÁ» éÔÄ ÃéÍ À°Ãé¶ ê³ÜÅì ç¶ ÇÔ¿çÈ òð× ù ÁÅêäÆ î»-ì¯ñÆ å¯º î¹éÕð Ô¯ä ñÂÆ ê̶ðé ÇòÚ Ü¯ ìçÕÅð íÈÇîÕÅ ÇéíÅÂÆ ÃÆ Áå¶ ñ×ÅåÅð òÆÔ òÇð·Á» 寺 Ôð èÅðÇîÕ Áå¶ ÃÇíÁÅÚÅðÕ îÃñ¶ Óå¶ ÇÃ¼Ö ê³æ éÅñ ÇÜà ÇÕÃî çŠýºÕä-ÁÅãÅ ñÅ ð¼ÇÖÁÅ Ô¯ÇÂÁÅ ÃÆ, À°Ã ÇÔÃÅì éÅñ, À°Ã ù ÁÕÅñÆ çñ çÆ Á×òÅÂÆ Ô¶áñÆ ÃðÕÅð ÇòÚ ôÅîñ Ô¯ä ñÂÆ ð÷Åî³ç Õð ÃÕäÅ ÒÕ°¼ì¶ ù دóÆ Úó·ÅÀ°äÓ òð×Æ ×¼ñ ñ×çÆ ÃÆÍ ÇÂà éÅî¹îÇÕé ù î¹îÇÕé ìéÅÀ°ä òÅÃå¶ Ü» å» ÁÕÅñÆ çñ Áå¶ ÜéÿØ, ç¯é» ù ÔÆ ñË ç¶ çÆ íÅòéÅ ÁèÆé ÁÅê¯ ÁÅêäÆÁ» ÇÃè»åÕ ê¯÷Æôé» å¯º ìðÅìð ÇêÛ»Ô ÔàäÅ êËäÅ ÃÆ Áå¶ Ü» Çëð ç¯é» ÓÚ¯º ÇÂÕ Çèð ù çÈÃð¶ çÆ Ç÷¼ç Á¼×¶ Þ¹ÕäÅ êËäÅ ÃÆÍ ê³ÜÅì ç¶ ÇÔ¿çÈ òð×, ÖÅà ÕðÕ¶ ÇÂà Á³çðñ¶ òêÅðÆ-ÕÅð¯ìÅðÆ ÇÔÇÃÁ» Áå¶ é½ÕðÆ-ê¶ôÅ å¼å» ù, Õ¶ºçð ÃðÕÅð ç¹ÁÅðÅ ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ î³× î³é ñËä çÅ ÒÁêðÅèÓ Õð ìËáä ìçñ¶ Õ»×ðÃÆ ñÆâðÇô¼ê Çòð¹¹¼è ÁÇÜÔÆ ÇòÔ¹ Úó·Æ Ô¯ÂÆ ÃÆ ÇÕ À°é·» Ã÷Å ç¶ å½ð Óå¶ Õ»×ðà êÅðàÆ ù ê³ÜÅì Á³çð üåŠ寺 í¹¿Ü¶ êàÕÅ îÅÇðÁÅ ÃÆÍ ÇÔ¿çÈ òð× Á³çðñ¶ Õ¼àóòÅçÆ å¼å» çÆÁ» ÇÂé·» Õ»×ðÃ-Çòð¯èÆ íÅòéÅò» ç¶ êðåÅê ÃçÕÅ ÔÆ ÜéÃ¿Ø ç¶ é½º À°îÆçòÅð ê³ÜÅì ÇòèÅé ÃíÅ Á³çð êðò¶ô Õðé ÇòÚ Ãëñ Ô¯ ÃÕ¶ ÃéÍ Ã¯ ÜéÃ¿Ø ñÂÆ ÇÂé·» ÇÔ¿çÈ íÅòéÅò» çÆ Áäç¶ÖÆ Õð ÃÕäŠÿíò éÔÄ ÃÆÍ À°Ô Õ»×ðà ù üåŠ寺 ñ»í¶ ð¼Öä çÆ Ç¼ÛÅ ÷ðÈð ðÖçÆ ÃÆ êÌ¿å± ÇÂà À°ç¶ô çÆ êÈðåÆ ñÂÆ ÁÅêä¶ ÇëðÕ± ê˺åó¶ Á³çð éðîÅÂÆ ÇñÁÅÀ°ä çÅ ðÅÜéÆåÕ ÷¯Öî éÔÄ ÃÆ À°áÅ ÃÕçÆÍ ÇÂà çÆ å°ñéÅ ÇòÚ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ñÂÆ ÜéÃ¿Ø çÆ ÇëðÕ± Ç÷¼ç Á¼×¶ ÇñëäÅ Áå¶ À°Ã ù ÇÃè»åÕ ÇðÁÅÇÂå» ç¶äÅ, ðÅÜéÆåÕ å½ð Óå¶ úéÅ î¹ôÕñ ÃòÅñ éÔÄ ÃÆÍ ÇÃ¼Ö ðÅÜéÆåÆ Óå¶ íÅðÈ Ô¯ÂÆ éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ÁÅêä¶ ÇòÁÕåÆ×å ÇÕðçÅð Áå¶ ÜîÅåÆ åÅÃÆð, ç¯é» ÔÆ ê¼Ö» 寺 ÇÂà ðÅÔ À°å¶ Á¼×¶ ò¼èä çÅ íðêÈð çî ðÖçÆ ÃÆÍ èéÅã Ç÷îÄçÅð åìÕ¶ ÓÚ¯º ÁÅÂÆ ÇÂà ñÆâðÇô¼ê çÅ ÃîÅÇÜÕ Áå¶ ðÅÜéÆåÕ ÁÅèÅð î¹¼Ö å½ð Óå¶ Ü¼à ÇÕÃÅéÆ Á³çð ÔËÍ Ü¼à ç¶ Ã¹íÅÁ Á³çð Ô˺Õó² Áå¶ ð¹ÖÅêä å» ÔË êð Õ¼àóê¹äÅ éÔÄÍ À°Ô ÇÃè»åÅ ç¶ îÅîñ¶ ÓÚ Ø¼à ÚÆó·Å Áå¶ ÇòÚÅð» ç¶ îÅîñ¶ ÓÚ ò¼è Ö¹ñ·-ÇÖÁÅñÆÁÅ (Çñìðñ) ÔËÍ ÇÃè»åÕ Çî÷ÅÜ À°Ãç¶ ÇÕ¼å¶ å¶ Ã¹íÅÁ ç¶ Áé°Õ±ñ éÔÄ Áå¶ À°Ô ÁÅî Ç÷¿ç×Æ Á³çð ÇÜÁÅçÅ ÕðÕ¶ ÇòÔÅð-î¹¼ÖÆ (practical) êÔ¹¿Ú ÁêäÅ Õ¶ ÚñçÅ ÔËÍ ôÅÇÂç ÇÂö òÜ·Å ÕðÕ¶ À°Ã Á³çð ÖÅñÆ ÇÃè»å» å¶ ÁÃÈñ» éÅñ¯º á¯Ã ñÅí» ù åðÜÆÔ ç¶ä çÆ ð¹ÚÆ íÅðÈ ÔËÍ ÁÅî Çéïî ç¶ å½ð Óå¶ ÔÆ, ÇÕÃÅé òð× ôÇÔðÆ î¼èòð× çÆ å°ñéÅ ÇòÚ Õ½îÆ îÃÇñÁ» êÌåÆ Ø¼à ÿò¶çéôÆñ Ô¹¿çÅ ÔËÍ À°Ã ñÂÆ á¯Ã ÁÅðÇæÕ îÃñ¶ ò¼è ÁÇÔî Ô¹¿ç¶ ÔéÍ ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ Üç¯ÜÇÔç Á³çð ÇÃ¼Ö ÇÕÃÅéÆ ç¹ÁÅðÅ ÇéíÅÂÆ ×ÂÆ ×åÆôÆñ íÈÇîÕÅ çÆ êðî¹¼Ö òÜ·Å ÇÂÔ éÔÄ ÃÆ ÇÕ À°Ô íÅôÅ ç¶ îÃñ¶ êÌåÆ ò¼è Õ¯îñ íÅòÆ ÃÆÍ ì¯ñÆ çÅ îÃñÅ ÁÅêä¶ ÁÅê ÇòÚ ÇÕÃÅéÆ ç¶ ÇòÚÅð-Ü×å Á³çð Õ¯ÂÆ ìÔ¹å ò¼âÆ ÁÇÔîÆÁå éÔÄ ðÖçÅÍ ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ ç¶ îÃñ¶ ù À°ÚÅðé/À°íÅðé Áå¶ ÇÂà ù ÇÔ¿çÈ ÔÅÕî» Çòð¹¼è ÿØðô çÅ êðî¹¼Ö î¹¼çÅ ìéÅÀ°ä ÇòÚ ê³æ ç¶ êó·¶ ÇñÖ¶ ôÇÔðÆ ÇÔÇÃÁ» çÅ ò¼è ï¯×çÅé ÃÆÍ À°é·» é¶ ×¼ñ ð¶ó·¶ êÅ Çç¼åÆ ÃÆÍ ÇÔ¿çÈ ÔÅÕî» ç¹ÁÅðÅ ÁÕÅñÆ çñ çÆ ÇÂà ÇéÁÅÂƺ î³× êÌåÆ èÅðé ÕÆå¶ éÕÅðÆ ðòÂƶ éÅñ Çüֻ ç¶ ÇòôòÅà Áå¶ íÅòéÅò» ù åÕóÆ Ú¯à êÔ¹¿ÚÆÍ ÇÂÔ À°é·» ù ÇòôòÅÃØÅå Áå¶ ôðÆÔä ì¶ÇÂéÃÅëÆ òÅñÆ ×¼ñ ÜÅêÆÍ ÕË𯺠êÌôÅôé ç¶ Ü¹ñîÆ Ô¼æÕ¿ÇâÁ» é¶ ÇÃ¼Ö íÅÂÆÚÅð¶ çÆÁ» ÇÂé·» ò¬¿èðÆÁ» íÅòéÅò» ù Ú¹ÁÅåÆ ñÅ ÇçåÆ ÇÜà éÅñ ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÅ îÃñÅ ÇÃ¼Ö ê³æ ñÂÆ îÇÔ÷ ÇÂÕ íÅôÅÂÆ/ÃÇíÁÅÚÅðÕ îÃñÅ éÅ ðÇÔ Õ¶ ê³æ çÆ ôÅé Áå¶ ÃòË-ÃéîÅé çÆ ðÅÖÆ çÅ îÃñÅ ìä Ç×ÁÅÍ Ü¹ÞÅðÈ Õ½î» ñÂÆ ÃòË-ÃéîÅé çÅ îÃñÅ Ôî¶ôÅ ÔÆ òèòÄ ÁÇÔîÆÁå ðÖçÅ ÔËÍ ê³ÜÅì ç¶ Ü¼à ÇÕÃÅé À°å¶ ÇÂÔ ×¼ñ ÖÅà å½ð Óå¶ ñÅ×È Ô¹¿çÆ ÔËÍ Üç Õ¯ÂÆ îÃñÅ À°Ãç¶ ÃòË-ÃéîÅé ç¶ Ü÷ì¶ éÅñ À°ñÞ ÜÅò¶ å» À°Ô êÈðÆ åÅÕå éÅñ ÔðÕå ÇòÚ ÁÅÀ°ºçÅ ÔË Áå¶ Çëð éø¶ é°ÕÃÅé çÆ êðòÅÔ ÕÆå¶ ì×Ëð ÁÅÖðÆ çî å¼Õ ñóÅÂÆ ñóçÅ ÔËÍ ÁÅêäÆ ÇÂà ÖÅÃÆÁå ÃçÕÅ ÔÆ À°Ô ÇÂÇåÔÅà Á³çð ò¼â¶ îÅÁðÕ¶ îÅðçÅ ÁÅÇÂÁÅ ÔËÍC ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ Üç¯ÜÇÔç Á³çð ÇÃ¼Ö ÇÕÃÅéÆ ç¶ ×½ðòôÅñÆ ð¯ñ ù ÇÂà ÇçzôàÆ å¯º ç¶ÇÖÁÅ ÜÅäÅ ÚÅÔÆçÅ ÔËÍ

ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ ÃæÅêéÅ å¶ ÒÒÔð¶ ÇÂéÕñÅìÓÓ ç¶ î¶ñò¶º ØàéÅ-Õðî é¶ ÇÃ¼Ö ÇÕÃÅéÆ çÆ ðÅÜÃÆ Ã¯Ú,ð½ºÁ Áå¶ òåÆð¶ Á³çð ò¼âÆ åìçÆñÆ ç¶ Áîñ ù À°×ÅÃÅ ç¶ Çç¼åÅÍ Ô¹ä À°Ã ñÂÆ ê³ÜÅì Á³çð ðÅÜÃÆ Ã¼åÅ ×ÌÇÔä Õðé Áå¶ ÇÂÃçÆ ÁÅêä¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå» çÆ ðÅÖÆ å¶ êÈðåÆ ñÂÆ òð寺 Õðé çÅ ÕÅðÜ ÁÅî èÅðÇîÕ Áå¶ ÃÇíÁÅÚÅðÕ Ãð¯ÕÅð» éÅñ¯º òèòÄ ÁÇÔîÆÁå ÁÖÇåÁÅð Õð Ç×ÁÅÍ ÇÂà éÅñ Ç÷îÄçÅð òð× éÅñ Ãì¿èå éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ñÂÆ ÜéÃ¿Ø òð×Æ Õ¼àó ÇÔ¿çÈ ÇëðÕÅêÌÃå ÜîÅå éÅñ ðÅÜéÆåÕ Ã½ç¶ìÅ÷Æ Áå¶ Ã»Þ-ÇíÁÅñÆ çÅ ðÅÔ Ö¹ñ· Ç×ÁÅ ÇÕÀ°ºÇÕ ÇÔ¿çÈ òð× çÅ ÇÃ¼Ö ê³æ éÅñ Çòð¯è Áå¶ Þ×óÅ î¹¼Ö ðÈê ÇòÚ èÅðÇîÕ/ÃÇíÁÅÚðÕ î¹¼ÇçÁ» À°å¶ Õ¶ºçðå ÃÆÍ íÅò¶º ÇÂà Á³çð ÁÅðÇæÕ ê¼Ö çÆ òÆ ÁÅêäÆ ÇÂÕ íÈÇîÕÅ ÃÆ êð Çëð òÆ, Õ°ñ ÇîñÅÕ¶, ÁÅðÇæÕ êÇÔ¬ ÇÂà Þ×ó¶ çÅ êðèÅé ñ¼Ûä éÔÄ ÃÆÍ ê³ÜÅìÆ ÇÔ¿çÈ òð×, íÅò¶º Áéî³é¶ ÇÚ¼å éÅñ ÔÆ, ÁÕÅñÆ çñ ù ÁÅðÇæÕ Ö¶åð Á³çð ۯ໠ç¶ä ñÂÆ å» ð÷Åî³ç Ô¯ ÃÕçÅ ÃÆ êÌ¿å± èÅðÇîÕ ÃÇíÁÅÚÅðÕ î¹¼ÇçÁ» Óå¶ ê³æ ù îÅîÈñÆ ÇðÁÅÇÂå ç¶ä çÆ ×¼ñ À°Ãç¶ Ã¿Ø Ô¶á¯º éÔÄ ÃÆ À°åðçÆÍ ÇÂà ÕðÕ¶ îÅðÚ AIFG ÇòÚ ÜÃÇàà ׹ðéÅî ÇÃ¿Ø çÆ Á×òÅÂÆ Ô¶áñÆ Ã»ÞÆ ÃðÕÅð ÇòÚ ôÅîñ Ô¯ä ñÂÆ ÜéÃ¿Ø é¶ ÁÅêä¶ ÇëðÕ± ê˺åó¶ Á³çð ñÚÕ ÇñÁÅÀ°ä 寺 Õ¯ðÅ ÇÂéÕÅð Õð Çç¼åÅ ÃÆÍ Ã»ÞÆ ÃðÕÅð ÕÅÇÂî Õðé ç¶ À°ç¶ô éÅñ Ãì¿èå Çèð» ç¹ÁÅðŠܯ ûÞŠؼà¯-ؼà ê̯×ðÅî êðòÅé ÕÆåÅ Ç×ÁÅ, À°Ã ÓÚ¯º éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ç¶ ÜîÅåÆ ÇÕðçÅð Áå¶ ðÅÜÃÆ ÃÇíÁÅÚÅð ìÅð¶ Çé×ð ÿնå Çîñ Ü»ç¶ ÔéÍ ÜéÃ¿Ø çÆ Ç÷ç Áå¶ çìÅÁ ÃçÕÅ, Ç×ÁÅðÅ é°ÕÇåÁ» ÇòÚ ×¹¿ç¶ ÇÂà êð¯×ðÅî Á³çð ÇÃ¼Ö ê³æ ç¶ èÅðÇîÕ Áå¶ ÃÇíÁÅÚÅðÕ Ãð¯ÕÅð» ù î¹Õ³îñ ðÈê ÇòÚ é÷ðÁ³çÅ÷ Õð Çç¼åÅ Ç×ÁÅÍD ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ç¹ÁÅðÅ ÜéÃ¿Ø ù Çç¼åÆ ÇÂÔ ÇðÁÅÇÂå îÅîÈñÆ éÔÄ ÃÆÍ ÇÂÔ ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ ÃæÅêéÅ ç¶ îÈñ À°ç¶ô å¶ íÅòéÅ çÅ Õåñ Õð ù¼àä òÅñÆ ×¼ñ ÃÆÍ ÇÕÀ°ºÇÕ ç¶ÇÖÁÅ ÜÅò¶ å» ÇÃ¼Ö Õ½î ç¶ ÇçzÃàÆÕ¯ä 寺 ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ ÃæÅêéÅ çÅ Ãí éÅñ¯º ÁÇÔî Áå¶ êðî¹¼Ö À°ç¶ô ÇÃ¼Ö èðî å¶ ÃÇíÁÅÚÅð çÆ ÇÔ¿çÈòÅçÆ ×ñì¶ å¯º ð¼ÇÖÁÅ ÕðéÆ Áå¶ ÇÃ¼Ö Õ½î ç¶ Ã¹å¿åð ÇòÕÅà ñÂÆ Áé°Õ±ñ ÔÅñå» êËçÅ ÕðéÅ ÃÆÍ ÇÂö òÜ·Å ÕðÕ¶ ÔÆ ÇÔ¿çÈòÅçÆ åÅÕå» é¶ ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ çÆ ÃæÅêéÅ çÅ ðÅÔ ì¿ç Õðé ñÂÆ ÁÅêäÆ êÈðÆ òÅÔ ñÅ Çç¼åÆ ÃÆÍ êð Üç À°é·» ç¶ ÃÅð¶ ïåé» ç¶ ìÅòÜÈç íÅðåÆ ÔÅÕî» ù îÜìÈðÆ ò¼Ã ê³ÜÅì ç¶ ê¹éð×áé éÅñ ÃÇÔîåÆ êÌ×àÅÀ°ä çÅ Õ½óŠعà íðéÅ êË Ç×ÁÅ å» ÇÔ¿çÈòÅçÆ åÅÕå» é¶ ÁÅêäÆÁ» ÇëðÕ± Õ¯Çôô» çÅ îÈ¿Ô íÅðåÆ ÔÅÕî» ò¼ñ¯º îÜìÈðÆ ò¼Ã Ú¹¼Õ¶ ÇÂà Õçî ù ì¶ÁÃð Õðé çÆ ÇçôÅ ò¼ñ عîÅ Çç¼åÅÍ

ÇÔ¿çÈ ÇëðÕÅêÌÃå åÅÕå» ù ÇÂà ׼ñ çÆ êÈðÆ Ã¯ÞÆ ÔË ÇÕ Õ½î» çÅ ÁÅÚðé À°é·» çÆ î»-ì¯ñÆ çÆ À°¼éåÆ Áå¶ åÕóÅÂÆ À°å¶ Çéðíð ÕðçÅ ÔËÍ ÇÂà ÕðÕ¶ ÇÕö Õ½î ù ìñÔÆä Õðé çÅ Ãí 寺 ÕÅð×ð À°êÅÁ À°ÃçÆ ì¯ñÆ å¶ ÃÇíÁÅÚÅð ç¶ ÇòÕÅÃ ç¶ ðÅÔ ì¿ç Õð ç¶äÅ ÔËÍ ÇÂö Ã¯Ú å¶ íÅòéÅ åÇÔå ÇÔ¿çÈòÅçÆ åÅÕå» é¶ ê³ÜÅì ç¶ ê¹éð×áé 寺 ìÅÁç ê³ÜÅì Á³çð ê³ÜÅìÆ ç¶ Çòð¯è ç¶ ê˺åó¶ À°å¶ çÈäÆ ç¼ì ç¶ Çç¼åÆÍ À°é·» ê³ÜÅì Á³çð ê³ÜÅìÆ ì¯ñÆ ù À°ÃçÅ ìäçÅ Ô¼Õ ç¶ä çÆ ÇÕö òÆ Õ¯Çôô ù éÅÕÅî Õð ç¶ä çÅ Ççzó ÇéôÚÅ Õð ÇñÁÅÍ ÇÂà ÕðÕ¶ Üç ÜéÃ¿Ø çÆ ñÆâðÇô¼ê ù ÜÃÇàà ׹ðéÅî ÇÃ¿Ø çÆ Á×òÅÂÆ Ô¶áñÆ ÇîñÆ-ܹñÆ ÃðÕÅð ÇòÚ ôÅîñ Ô¯ä çŠùÁÅñ êÅÇÂÁÅ Ç×ÁÅ å» À°Ãé¶ ÁÅêäÆ ê³ÜÅìÆ ç¶ ÷¼çÆ Çòð¯è çÆ ê¯÷Æôé 寺 ÃÈå íð òÆ ÇêÛ»Ô Ô¼àä 寺 Ççzó ÇÂéÕÅð Õð Çç¼åÅ Áå¶ ê³ÜÅìÆ ì¯ñÆ å¶ ÃÇíÁÅÚÅð ç¶ ÇòÕÅÃ ç¶ ô̯îäÆ îÔ¼ååÅ òÅñ¶ îÃñ¶ ù Ç×ÁÅð» é°ÕÅåÆ ê̯×ðÅî ÇòÚ ôÅîñ éÅ Õðé çÆ Ç÷ç ê¹×ÅÕ¶ ÔÆ ÃðÕÅð ÇòÚ ôÅîñ Ô¯ä çÆ ÃÇÔîåÆ êÌ×àÅÂÆÍ êð ÇÂÇåÔÅà çÅ ÕðÈð ÇòÁ³× ç¶Ö¯ ÇÕ ÇÜÔóÆ êÅðàÆ À°éÄ ÃÅñ» 寺 ê³ÜÅìÆ ÃÈì¶ ñÂÆ Çéð¿åð Üç¯ÜÇÔç ÕðçÆ ÁÅ ðÔÆ ÃÆ À°ÃçÆ ñÆâðÇô¼ê é¶ ÜéÃ¿Ø éÅñ ÃîÞ½åÅ Õðé î½Õ¶ ê³ÜÅì Á³çð ê³ÜÅìÆ ì¯ñÆ ù À°ÃçÅ ìäçÅ Ô¼Õ ç¶ä ç¶ îÃñ¶ ù ÁÃÈñ çÅ îÃñÅ ìéÅÀ°äÅ ÷ðÈðÆ éÅ ÃîÇÞÁÅ Áå¶ ÔÕ±îåÆ Ã¼åÅ ç¶ ñÅñÚ ÇòÚ ÁÅÕ¶ ÜéÃ¿Ø çÆ ÇëðÕ± Ç÷ç Á¼×¶ ׯⶠà¶Õ ç¶ä ÇòÚ ðåÆ íð òÆ ÇÞÜÕ Ü» ôðî îÇÔÃÈà éÔÄ ÕÆåÆÍ

ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ç¹ÁÅðÅ ðÅÜ-íÅ× ç¶ ñ¯í-ÜÅñ ÇòÚ ëà ն ê³ÜÅìÆ ì¯ñÆ ç¶ ÇÔå» çÆ ðÅÖÆ ç¶ ÕÅðÜ å¯º ÇÂà Õçð îÈ¿Ô íÈ¿ÁÅ ñËäÅ, À°ÃçÆ Õ¯ÂÆ îÅîÈñÆ À°ÕÅÂÆ Ü» ÁÅðÜÆ ÇæóÕäìÅÜÆ éÔÄ ÃÆÍ ÇÂÔ ÁÕÅñÆ ðÅÜéÆåÆ çÆ ðòÅÇÂåÆ Ã¶è Á³çð ÇÂÕ ò¼âÆ ð¼ç¯ìçñ çÅ ×È¿Üò» ÿնå ÃÆÍ ðÅÜéÆåÆ ç¶ Ö¶åð Á³çð í¹¼ñ» êÇÔñÆ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê Õ¯ñ¯º òÆ ìæ¶ðÆÁ» Ô¯ÂÆÁ» Ãé Áå¶ ÁÅ×ÈÁ» çÆÁ» ÇòÁÕåÆöå Õî÷¯ðÆÁ» é¶ ÇÃ¼Ö ñÇÔð ù êÇÔñ» òÆ ò¼âÆÁ» ë¶à» îÅðÆÁ» Ãé êð ÇÂÃ ç¶ ìÅòÜÈç, ÁÕÅñÆ ðÅÜéÆåÆ Á³çð ÇÕö ÇÂÕ Ü» çÈܶ ÃîÅÜÆ òð× ç¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå» ù ÇÃ¼Ö ê³æ ç¶ èÅðÇîÕ å¶ ÃÇíÁÅÚÅðÕ Ãð¯ÕÅð» éÅñ¯º êÌî¹¼ÖåÅ ç¶ä çÆ Õ¯ÂÆ Çêðå éÔÄ ÃÆÍ ê¶ºâ± Ç÷îÄçÅð òð× Ú¯º ÁÅÂÆ éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê é¶ ÁÕÅñÆ çñ çÆ ÇÂà îÇðÁÅçÅ ù ÇÃð íÅð Öó·Å Õð Çç¼åÅÍ

ÇÕö òÆ Õ½îÆ íÅÂÆÚÅð¶ çÆ ðÅÜÃÆ ñÆâðÇôê çÅ ðÅÜéÆåÕ ÁÅÚÅð Çå¿é ×¼ñ» 寺 êÌíÅÇòå Ô¹¿çÅ ÔËÍ ÇÂÕ, À°ÃçÆ ÁÅêä¶ íÅÂÆÚÅð¶ ç¶ Õ½îÆ ÇÔå» éÅñ êÌåÆì¼èåÅÍ çÈÜÅ, À°ÃçÅ ÁÅêä¶ ÃîÅÜÆ òð× ç¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå» éÅñ ñ×ÅÀ°Í åÆÜÅ, À°Ã Á³çð î½ÜÈç ÇéÜ-êÌÃåÆ çÆ íÅòéÅÍ ÇÕðçÅð À°ÃÅðÆ Á³çð ÇÂé·» Çå¿é» ê¼Ö» çÅ ï¯×çÅé ðñò» Ô¹¿çÅ ÔË êð ÇÂÕ-ÃîÅé éÔÄ Ô¹¿çÅÍ ÇÂé·» ÓÚ¯º Õ¯ÂÆ ÇÂÕ ê¼Ö êðèÅé Ô¹¿çÅ ÔË Áå¶ À°Ã 寺 ÔÆ ñÆâðÇô¼ê çÅ îÈñ ÚÇðåð ÇéðèÅðå Ô¹¿çÅ ÔËÍ ÇÂà ÇçÌÃàÆ å¯º ç¶ÇÖÁ» 궺ⱠÇ÷îÄçÅð òð× ÓÚ¯º ÁÅÂÆ éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê çÆ ÖÅà ׼ñ ÇÂÔ ÔË ÇÕ À°Ãù ÇÃ¼Ö ê³æ ç¶ ÁÅî Õ½îÆ ÇÔå» éÅñ¯º ÁÅêä¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå ÇÕå¶ ò¼è ÇêÁÅð¶ ÔéÍ ÇÂà ÕðÕ¶ îÃñÅ ÔÕ±îåÆ Ã¼åÅ ÔÅÃñ Õðé çÅ Ô¯ò¶ Ü» ÇÂà çÅ ÇÂÃå¶îÅñ Õðé çÅ, ç¯é¯º ÔÆ îÅîÇñÁ» ÓÚ À°Ãé¶ ê³æ ç¶ Õ½îÆ ÇÔåÅ éÅñ¯º ÁÅêäÆÁ» ÜîÅåÆ ×ð÷» Áå¶ ñ¯ó» ù êÌî¹¼ÖåÅ ç¶ä çÆ Áâ¯ñ êÌÇòðåÆ êð×àÅÂÆ ÔËÍ AIFG ÇòÚ ê³ÜÅì çÆÁ» ×Ëð-Õ»×ðÃÆ Çèð» ç¹ÁÅðÅ êðòÅé ÕÆå¶ ×¶ Ç×ÁÅð» é°ÕÅåÆ ê̯×ðÅî À°å¶ ÃðÃðÆ é÷ð îÅÇðÁ» ÔÆ éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê çÅ ÇÂÔ Þ¹ÕÅÁ ÃÅë êÛÅÇäÁÅ ÜÅ ÃÕçÅ ÔËÍ ê̯×ðÅî ù êÇó·Á» ÇÂÔ êðíÅò ìäçÅ ÔË ÇÜò¶º ÁÕÅñÆ çñ ç¹ÁÅðÅ ÔÕ±îåÆ Ã¼åÅ ÔÅÃñ Õðé çÅ ÇÂÕ îÅåð À°ç¶ô ÇÕÃÅé òð× ç¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå» çÆ ð¼ÇÖÁÅ ÕðéÅ ÔËÍ ê̯×ðÅî Á³çð ÇÃ¼Ö Õ½î ç¶ èÅðÇîÕ å¶ ÃÇíÁÅÚÅðÕ Ãð¯ÕÅð» çÅ ÇÕå¶ ÇÂÛÅð¶ îÅåð òÆ Ç÷Õð ÇçÖÅÂÆ éÔÄ Çç¿çÅÍ ÇÂà ׼ñ ìÅð¶ Õ¯ÂÆ ç¯ ðÅò» éÔÄ ÇÕ ÇÂÔ ê̯×ðÅî Áñ¼×-Áñ¼× ÇòÚÅðèÅðÅ ù êðéÅÂÆÁ» ðÅÜÃÆ Çèð» çÅ ÒÃîÞ½åÅ çÃåÅò¶÷ÓÓ ÃÆ Ü¯ ÁÕÅñÆ çñ ç¶ Ã¿êÈðé é¹ÕåÅ-é÷ð ù ðÈêîÅé éÔÄ ÃÆ ÕðçÅ, ìñÇÕ Ãíé» Çèð» çÆ ÃÇÔîåÆ òÅñ¶ é°ÕÇåÁ» çÆ ÔÆ ×¼ñ ÕðçÅ ÃÆÍ êð ÕÂÆ ò¶ð» ÇÕö ðÅÜÃÆ Çèð ç¶ ÔÕÆÕÆ ÇÕðçÅð ù ÃîÞä ñÂÆ ÁÇÜÔ¶ ÃîÞ½åÅ çÃåÅò¶÷ ÇÕå¶ ÇÜÁÅçÅ À°êï¯×Æ ÃÅìå Ô¹¿ç¶ ÔéÍ ÇÜ¼æ¶ ÇÂÔ ×¼ñ áÆÕ ÔË ÇÕ ÃîÞ½å¶ ðÅÜéÆåÆ çÅ ÷ðÈðÆ Á³× Ô¹¿ç¶ Ôé À°æ¶ éÅñ ÔÆ ÇÂÔ ×¼ñ òÆ Ú¶å¶ ðÇÔäÆ ÚÅÔÆçÆ ÔË ÇÕ Ôð ÃîÞ½å¶ ù, Çìé» Û¯à, ÜÅÇÂ÷ ÕðÅð éÔÄ Çç¼åÅ ÜÅ ÃÕçÅÍ ÇÕö òÆ ÃîÞ½å¶ ç¶ Ãì¿è ÇòÚ Õ°¼ñ 寺 ÁÇÔî å¶ ÇéðäÅÇÂÕ ×¼ñ ÇÂÔ Ô¹¿çÆ ÔË ÇÕ À°Ãç¶ ÷ðƶ ðÅÜÃÆ Çèð ç¶ ÇÔå» çÆ êÈðé ðÈê ÇòÚ êÈðåÆ íñ¶ ÔÆ éÅ Ô¹¿çÆ Ô¯ò¶ êð À°Ô Ãì¿èå Çèð ç¶ ÷ðÈðÆ ÇÔåÅ ç¶ À°ñà ÕçÅÇÚå éÔÄ í¹×åäÅ ÚÅÔÆçÅÍ ÇÂà åð·», ÃîÞ½å¶ çÅ Áîñ ÇÕö ðÅÜÃÆ Çèð ìÅð¶ ÇÂÔ Áé°îÅé ñÅÀ°ä ÇòÚ ÃÔÅÂÆ Ô¹¿çÅ ÔË ÇÕ À°Ô ÁÅêä¶ ÷ðÈðÆ ÇÔåÅ ìÅð¶ ÇÕ¿éÆ Õ° ùڶå ÔË Áå¶ À°Ã Á³çð ÇÂé·» ÇÔå» À°å¶ êÇÔðÅ ç¶ä çÆ ÇÕ¿éÆ Õ° ÇÃÁÅÃÆ Ççzó·åÅ ÔËÍ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ìÅð¶ ÁÅî èÅðéÅ ÔË ÇÕ À°Ô ñóé ÇòÚ ÇÜ¿éÆ Ãîð¼æ ÔË, ÃîÞ½å¶ ç¶ îÅîñ¶ ÇòÚ úéÆ ÔÆ éÇÖ¼è ÔËÍ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ìÅð¶ ÇÂÕ Ô¯ð ¶éÆ ÔÆ îÕìÈñ èÅðéÅ ÇÂÔ ÔË ÇÕ À°Ô ðÅÜÃÆ Ã¼åÅ À°å¶ êÔ¹¿Úä ñÂÆ Ü¯ «íÅÀ°ä¶ éÅÔð¶ Çç¿çÆ ÔË, ðÅÜÃÆ Ã¼åÅ À°å¶ ÕÅì÷ Ô¹¿ÇçÁ» ÔÆ À°é·» ù 򦌦 ÓÚ¯º ÇòÃÅð Çç¿çÆ ÔËÍ ÇÂé·» èÅðéÅò» ìÅð¶ ç¯ ×¼ñ» ÁÇÔî ÔéÍ ÇÂÕ å» ÇÂÔ ç¯é¯º ×¼ñ» À°µÕÅ ÔÆ Áñ¼× Áñ¼× éÔÄ Ãׯº ÁÅêà ÇòÚ ×Èó·Æ å𷻠ܹóÆÁ» Ô¯ÂÆÁ» ÔéÍ çÈÜÅ, ÇÂÔ ÃÚÅÂÆ ù Á¼è-êÚ¼è¶ Áå¶ À°Øó¶-ç¹Øó¶ ðÈê ÇòÚ ÔÆ ðÈêîÅé ÕðçÆÁ» Ôé, ÿêÈðé Áå¶ Ã¿òð¶-ÇéÖð¶ ðÈê ÇòÚ éÔÄÍ ÇÂÔ ×¼ñ áÆÕ ÔË ÇÕ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê Üç òÆ ÇÔ¿çÈ òð× Ü» ÇÔ¿çÈ ÔÅÕî» éÅñ ÃîÞ½åÅ ÕðçÆ ÔË å» À°Ô Ôî¶ôÅ Õ°Þ ÁåÆ ÁÇÔî î¹¼ÇçÁ» ù ñ»í¶ Û¼â Çç¿çÆ ÔËÍ ÇÂö åð·» Üç À°Ô ÔÕ±îåÆ Õ°ðÃÆÁ» À°å¶ ÇìðÅÜîÅé Ô¹¿çÆ ÔË å» ÁÕÃð ÁÅêä¶ Õ°Þ ÁËñÅé¶ À°ç¶ô» å¶ éÅÁÇðÁ» ù 򦌦 ÓÚ¯º ÇòÃÅð Çç¿çÆ ÔËÍ êð ÇÂà çÅ ÇÂÔ îåñì ÕçÅÇÚå éÔÄ ÇÕ À°Ãù ÃîÞ½åÅ Õðé ò¶ñ¶ ÁÅêä¶ ÇÔå» çÆ Õ¯ÂÆ Ã¹¼è-ì¹¼è ÔÆ éÔÄ ðÇÔ¿çÆ Ü» ðÅÜ Ã¼åÅ À°å¶ ÕÅì÷ Ô¯ä 寺 ìÅÁç À°Ô Ãí Õ°Þ ÔÆ í¹ñ-í¹ñÅÁ Ü»çÆ ÔËÍ À°Ã çÆ ÇÂà í¹ñ-í¹ñÅÁ ÜÅä Áå¶ Ú¶å¶ ð¼Öä çÆ ðÅÜéÆåÆ (the politics of forgetting and remembering) çÅ ÇÂÕ ÇéôÚå êËàðé ÔËÍ ÇÔ¿çÈ òð× éÅñ ÁÅêäÆÁ» ðÅÜÃÆ êÌÆå» êÅÀ°ä Áå¶ ÇéíÅÀ°ä ñÂÆ À°Ã ù ܶ Õç¶ Õ°Þ Û¼âä Ü» ÒÒí¹¼ñäÓÓ çÆ ñ¯ó êÂÆ å» À°Ãé¶ Ôî¶ôÅ ÇÃ¼Ö ê³æ ç¶ ÁÅî ÇÔå» çÆ ìñÆ ç¶ä Áå¶ ÁÅêä¶ ÜîÅåÆ ÇÔå» çÆ ÃÅòèÅéÆ éÅñ ð¼ÇÖÁÅ Õðé çÅ Áâ¯ñ êËåóÅ ÁêäÅÇÂÁÅÍ À°Ã çÆ Ú¯ä Ãêôà ÔËÍ ÃîÞ½åÅ Õðé ò¶ñ¶ À°Ô ÇÜ¿é·» ÒÒ÷ðÈðÆ ÇÔå»ÓÓ çÅ ÇÖÁÅñ ð¼ÖçÆ ÔË, À°Ô ÇÕÃÅé òð× ç¶, ÖÅà ÕðÕ¶ ÇÂà çÆÁ» èéÅã êðå» ç¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå Ôé Áå¶ ÇÔ¿çÈ òð× (å¶ ÇÔ¿çÈ ÔÅÕî») çÆ Ã¿å°ôàÆ ñÂÆ À°Ô ÇÜ¿é·» ÒÒ×Ëð-÷ðÈðÆÓÓ ÇÔå» ò¼ñ ÁÅêäÆ Çê¼á Õð ñ˺çÆ ÔË,À°Ô ÇÃ¼Ö ê³æ ç¶ ÁÅî Õ½îÆ ÇÔå ÔéÍ

AIFG ÇòÚ ê³ÜÅì çÅ ÇÔ¿çÈ òð× èðî Áå¶ ÃÇíÁÅÚÅð éÅñ ܹó¶ îÃÇñÁ» À°å¶ ÁÕÅñÆ çñ ù éÔ¹¿ ÇÜ¿éÆ òÆ ÇðÁÅÇÂå ç¶ä ñÂÆ ðÅ÷Æ éÔÄ ÃÆÍ Ç÷îÄçÅð òð× ÓÚ¯º ÁÅÂÆ éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ñÂÆ òÆ ÇÂÔ îÃñ¶ êðî¹¼Ö éÔÄ, ìñÇÕ ç¯î-çðܶ çÆ ÁÇÔîÆÁå ðÖç¶ ÃéÍ ÇÂà ñÂÆ ìÅòÜÈç ÇÂà å¼æ ç¶ ÇÕ ÁÕÅñÆ çñ À°éÄ òÇð·Á» 寺 ÇÂé·» ÔÆ îÃÇñÁ» À°å¶ ÇÔ¿çÈ åÅÕå» Çòð¹¼è Çéð¿åð Üç¯ÜÇÔç ÕðçÅ ÁÅ ÇðÔÅ ÃÆ, ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ù ÇÂé·» îÃÇñÁ» ò¼ñ Çê¼á ÕðÕ¶ ÔÕ±îåÆ ÁÅÃä ×ÌÇÔä Õðé ÇòÚ í¯ðÅ ÇÜ¿éÆ òÆ Çç¼Õå Ü» Ú¹íä îÇÔÃÈà éÔÄ Ô¯ÂÆÍ ÕÅðé ÇÂÔ ÇÕ êÇÔñÆ ñÆâðÇô¼ê çÆ å°ñéÅ ÇòÚ éòÄ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ñÂÆ ÇÃ¼Ö èðî Áå¶ ÃÇíÁÅÚÅð çÆ ðÅÖÆ çÅ ÕÅðÜ úéÅ ÁÇÔî éÔÄ ÃÆ ÇðÔÅÍ À°Ã ñÂÆ ÁÅêä¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå» çÆ ðÅÖÆ çÅ ÕÅðÜ ÇÕå¶ ò¼è ÁÇÔîÆÁå ÁÖÇåÁÅð Õð Ç×ÁÅ ÃÆÍ ÇÂà ÕðÕ¶ À°Ãé¶ Ç×ÁÅð» é°ÕÅåÆ ê̯×ðÅî Á³çð ÒÒÖ¶åÆ êËçÅòÅð ÇòÚ òÅè¶ ñÂÆ ÇÕÃÅé» ù À°Ú¶ÚÅ À°åôÅÔÓÓ ç¶ä Áå¶ ÒÒê³Ü ¶Õó å¼Õ çÆ îÅñÕÆ òÅñ¶ ÇÕÃÅé» çÅ îÅñÆÁÅ îÅë ÕðéÓÓ çÆÁ» î¼ç» ôÅîñ ÕðÅÀ°ä ÇòÚ À°Ú¶ÚÆ ÇçñÚÃêÆ êÌ×àÅÂÆÍ ÁÕÅñÆ ñÆâðÇô¼ê ç¹ÁÅðŠû޶ ê̯×ðÅî Á³çð ÇÂÔ ÇÕÃÅé ê¼ÖÆ î¼ç» ôÅîñ Õðé À°å¶ ÷¯ð ç¶äÅ ÁÅêä¶ ÁÅê ÇòÚ Õ¯ÂÆ ì¹ðÅÂÆ éÔÄ ìäçÆÍ êð Üç ÇÂÕ òð×-Çòô¶ô ç¶ ÜîÅåÆ ÁÅðÇæÕ ÇÔå» ù ê³æ ç¶ ì¹ÇéÁÅçÆ ÇÔå» éÅñ¯º À°µêð ð¼ÇÖÁÅ Ü»çÅ ÔË å» ÇÂà éÅñ ê³æÕ ÕÅ÷ ù ïÕÆéé ÔÆ ×ÇÔðÆ ãÅÔ ñ¼×çÆ ÔËÍ ÇÂà ÕðÕ¶ ÁÕÅñÆ çñ ù Üç òÆ ðÅÜ Õðé çÅ î½ÕÅ ÇîÇñÁÅ å» À°Ãé¶ ê¶ºâ± Ö¶åð ç¶ ÇòÕÅà Áå¶ ÇÕÃÅé òð× çÆ ÇìÔåðÆ ñÂÆ ïÕÆéé Õ°Þ ÕÅìñ¶-åÅðÆë Õçî À°áÅÂ¶Í êð ÇÂÔ Õ°Þ ÕðÇçÁ» Ô¯ÇÂÁ» À°Ãé¶ ÇÃ¼Ö èðî Áå¶ ÃÇíÁÅÚÅð ù êÌë¹ñå Õðé Áå¶ ÇÃ¼Ö Õ½î ç¶ ì¹ÇéÁÅçÆ ÇÔå» çÆ ð¼ÇÖÁÅ Õðé ç¶ ÕÅðÜ å¯º ì¹ðÆ åð·» îÈ¿Ô î¯óÆ ð¼ÇÖÁÅÍ éåÆܶ òܯº üáÇòÁ» ÓÚ ÁÅ Õ¶ ê³ÜÅì Á³çð ÁÕÅñÆ çñ ç¶ ÇÂÕ î÷ìÈå ðÅÜÃÆ åÅÕå ìä Õ¶ À°íð ÁÅÀ°ä ç¶ ìÅòÜÈç ÇüÖÆ çÅ ìÈàÅ ñ×ÅåÅð î¹ðÞÅÀ°ºçÅ ÚñÅ Ç×ÁÅ Áå¶ ÖÅñÃÅ ê³æ çÆ Üéî íÈîÆ À°å¶ ÇÃ¼Ö ç¯ÖÆ ð¹ÞÅé å¶ ÃÇíÁÅÚÅð Çìé» ð¯Õ-à¯Õ ëñç¶ ë¹ñç¶ ðÔ¶Í

Send Feedback

© Copyright Sikh Students Federation