|
pRo[ pUrn isMG df sr jOhn sfeImn ƒ KuwÜHf
Kwq
ipafry sr jOhn sfeImn
Bfrq dy hflfq asl ivc ieMny jitl ho cuwky
hn ik ienHF ny sfry bOiDk iksm dy lokF ƒ BfrqI afjLfdI df AuWqm rfh lwBx leI
bydm kr rwiKaf hY| ies smyN jdoN sMivDfn ivwc soDF krn df mfmlf ivcfr aDIn hY qF
reIaq dy iewk ihwsy vjoN mYN kuwJ ivcfr quhfzy nfl sFJy krnf cfhuMdf hY| ieh
ivcfr BfvyN quhfzI iswDy qOr qy koeI mdd nf krn pr ieh iek BfrqI dy gihry mfnisk
dvMd ƒ jrUr pRgt krngy aqy kudrqI qOr qy iewk ivdysLI nfloN afpxy lokF dI
mfniskqf ƒ ijLafdf spwsLt krngy|
mYN dyK irhf hF ik quhfzy kimsLn df
bfeIkft kmjLor ho irhf hY| bfeIkft krn vfly bhuqy josLIilaF vloN pRsqfivq
sMivDfn AunHF afpxy qOr Auqy Cfipaf hY|ies qrHF AunHF ny afpxy ivcfr aiswDy qOr
Auqy quhfzy awgy rwK idwqy hn| mYƒ ies qrHF lgdf hY ik jy Auh afpxI iewCf anusfr
quhfzf pUrI qrHF bfeIkft krngy qF AunHF ny imjfj dI ieh grmI asQfeI hI nhIN sgoN
mwhqvhIx vI hoeygI| mYN quhfƒ spwsLt dwsxf cfhuMdf hF ik Gwto-Gwt ienHF
buwDIjIvIaF dy swdy AuWqy Bfrq ivc iksy vI qrHF dI sPl kRFqI dy afAux dI sMBfvnf
nhIN hY| jy ienHF dy swdy AuWqy ieh kRFqI afAuNdI huMdI qF ieh kdoN dI af cuwkI
huMdI (Bfv ienHF dy kihx ’qy kRFqI nhIN af skdI) ikAuNik ieQy ajLfdI vrgI cIjL
df sMklp hI nhIN hY| asl ivwc, mnuwKI mfmilaF ivc keI qrHF dy acfnk Pyr-bdl
huMdy rihMdy hn ies leI quhfzy dysLvfsI sMBfivq kRFqI qoN zry hoey hn aqy AudoN
qk zry rihxgy jdoN qk ieh af nhIN jFdI (Bfv ieh iek BulyKf hI hY ik ieQy kRFqI
hovygI)| hiQafrbMd krFqI df qF svfl hI pYdf nhIN huMdf ikAuNik mYN jfxdf hF ik
quhfzy aqy AunHF ivckfr keI qrHF df afm lYx dyx hovygf| sfzy BfrqI iksfnF dI
quhfzy aqy pMzq moqI lfl nihrU vloN ilKy jf rhy sMivDfn ivwc koeI bhuqI rucI
nhIN hY| ies qrHF ikAuN hY?
1[
jfdUgrnIaF df kVfhf
jdoN cIjF AudfsI dI hwd qwk izwg cuwkIaF
hox aqy jy rojLfnf ijLMdgI dy kfr ivhfr aqy loVF ƒ clfAux leI ivsQfr ivc jf ky
shI hmdrdI dI Bfvnf nfl sMivDfn ilKxf hovy qF Bfrq ivwc byhwd Gwt aijhf mnuwKI
mfdf imlygf ijs ƒ siBak ikhf jf skdf hovy aqy asl arQF ivwc ‘BfrqI’ hox df mfx
idwqf jf sky ijvyN jpfnI aqy aMgryjL hn ijsdy leI dysL dy ihwq ijMdgI qoN Aupr
hoxy aqy jo dysL-syvf leI josLIlI Bfvnf rwKdf hovy| Bfrq ivwc ihMdU, iswK,
muslmfn kirscIan, pfrsI aqy jYn hn pr ‘BfrqI’ koeI nhIN hY aqy ieh qwQ hYrfnIjnk
hovygf pr swc hY ik ijnHF ny Auprokq lybl lfhy hoey hn Auh vI KflI boqlF vrgy hn,
jo vfeIn, aYsIz aqy jihr dy guxF qoN vgYr huMdIaF hn|ienHF df koeI mhwqv nhIN hY
ikAuN ik sdIaF qwk, BfrqI suBfa KuwlI-zuwlI dysL BgqI dI pRQf jF irvfj nfl sbMDq
nhIN rhI hY|sgoN ieh nslI DfrnfvF aqy smfjk aMDivsLvfsF Auqy aDfirq hY| ieh
Dfrmk iBMn-Byd aqy Dfrmk kwtVqf qoN vI mukq nhIN hY| Bfrq ivwc afpxI srkfr qoN
BfvyN kuJ DoKybfjL aqy jbr krn vfilaF dI srkfr hY|” jo iek vfr qfkq Auqy kfbjL
ho gey qF Auh sfry kfƒnF aqy sMivDfnF ƒ afpxI iewCf anusfr moV lYxgy aqy ienHF ƒ
sMprdfiek aqy Dfrimk iBMn-Byd dy aDfr AuWqy kfrjLsLIl krn gey|
muslm iksy qrHF dy vI afpxy dysL AuWqy
ivsLvfs nhIN rwKdf| iesdf aijhy BfeIcfry ivwc ivsLvfs hY jo igxqI dy ihsfb nfl
sfry sMsfr ƒ ijwq lvygf| ies leI muslm BfeIcfry dI rfjnIqk qrkI hI asl qrwkI hY|
nslI ivcfr anusfr, ieh muslm ivcfrDfrf vizafeI dI pfqr hY|aqy aijhy lokF dI kOm
jy ivroDI hflqF ienHF AuWqy asr nf krn qF, iksy bfhrly dI DONs Qwly rihx qoN
hmysLf afkI rihMdI hY| muslm sfry sMsfr AuWqy rfj krn dI iewCf rwKdy hn aqy
ienHF dy bwcy eysLIaf ivwc ieslfmk sfmrfj isrjx df suDnf lYNdy hn|
muslmfnF dy Bfrq ivwc ihwq rfsLtrvfdI
nhIN ho skdy ijvyN nYsLnl kFgrs dy ihMdU buwDIjIvI GoisLq krdy hn| awq ivsLysL
iksm dI ivcfrDfrf dy lok hryk kOm ivwc huMdy hn| aqy Bfrq dy muslmfnF ivwc vI hn|
ies iksm dy lokF ƒ lKnAU ivwc iewkTy krky kuJ miqaF dy afDfr AuWqy ienHF ƒ nihrU
kmytI dy zrfPt nfl sihmq krky ieiqhfs isrjx dIaF GosLxfvF myry leI mUrKqfpUrx
klpnfvF qoN vwD nhIN hn|
mYN kihxf cfhuMdf hF ik BfrqI buwDIjIvIaF
df KusL-PihmIaF ivwc rihxf sLOk dy skdf hY jdoN ik Bfrq hOlI-hOlI aqy hr hflq
ivwc burI qoN aiq mfVI hflq vwl vwD irhf hY| Auprokq kfrnF krky, jo ik muslm
mfniskqf dI bxqr df bxqr df ihwsf hn muslmfn, ihMdUaF nfl eysy iksy sLrq smJOqy
Auqy sihmq nhIN hoxgy jo AunHF ƒ ihMdU aqy dUjIaF Gwt igxqI kOmF AuWqy hfvI hox
ivwc shfiek nf hovy jF hor lfB nf idMdf hovy| hryk smJOqf Aus smyN tuwt jfvygf
jdoN muslmfnF ƒ pqf cwlygf ik ieh AunHF dy ihwqF ivwc nhIN hY aqy Gfty df sOdf
hY| aijhy smJOqy dI kImq Aus kfgjL qoN vwD nhIN hovygI ijs Auqy ieh iliKaf igaf
hovygf| ieh pwkf hY ik nihrU irport nf hI asl dysL-BgqI aqy nf asl rfsLtrvfd
Auqy afDfrq hY| ijs ivwc iewk kOm AuBrdy josL nfl iewk vwzy rfsLtr ivwc jjLb ho
jFdI hY|
hux ihMdUaF qy afAuNdy hF| ieh muslmfnF
df aVIal pr zrfkl dusLmx hY| ieh muslmfnF Auqy ivsLvfsL nhIN krdf aqy idl dy Dur
aMdroN muslmfnF ƒ gMdf, asLlIl, gF-Kfx vflf DoKybfjL gMvfr, dusLt aqy hryk qrHF
dI qfnsLfhI, luwtmfr aqy julm krn dy kfbl smJdf hY| ihMdU afpxy siBafcfr aqy jfq
dy dUjy hor mnuwKI sMgTnF aqy ZFicaF qoN Auqm hox ivwc ivsLvfs rwKdf hY| Aus
anusfr Auh iekwlf hI pfk-pivwqr hY| ihMdUaF ivwc ies qrHF dIaF BfvnfvF hox dy
kfrn, ienHF ivwc dysL BgqI dI Auh Auqm Bfvnf pYdf nhIN ho skI| ijsny pwCm ivwc
ajLfdI aqy qrwkI dy Kyqr ivwc kOmF dI iksmq bdl idwqI hY|
BfvyN ieh iek dUjy nfl dosqI, rfjsI qy
smfijk sFJ df pRcfr krn pr asl ivc ieh mfniskqfvF iek dUjy dy iKlfP KMjr leI
KVHIaF hn| iewk pfsy, ieko Drm, isDFq aqy jfq Auqy aDfrq lok hn jo hmlfvr, dubMg
aqy bdlf lAu mfniskqf dy mflk hn aqy iek sfmrfj isrj ky awgy vwDxf ijnHF df
supnf hY| dUjy pfsy svY-kyNdirq ipCFh iKcU, iBMn-Byd, rUVIvfdI, aiq-injvfdI,
AudfsIn, pfto-DfV ivwc gRsq aqy pYsy dy puq hn jo sdIaF qwk gulfm rih ky sMqusLt
rhy hn| ihMdU hflF qk smfjk ivvsQf leI afpxy purfxy gRMQF dy inXmF vwl sMkyq
krdy hn| ijnHF ivcoN sMkyq krdy hn AunHF ivcoN koeI inXm pRfpq nhIN huMdy| ienHF
ny afpxIaF lVkIaF dI ivafhXog Aumr hflF qk nhIN vDfeI hY| ieh afpxI bcpn ivc
ivDvf hoeI kuVI df dubfrf ivafh nhIN krdy| ienHF ny jfq-pfq aqy aMDivsLvfs hflF
qk nhIN Cwzy hn| ieh inrfsLfjnk hwd qwk bIqy nfl juVy hoey hn ijvyN rUsI iksfn
“rosLn kYQoilk crc” dy aMDivsLvfsF nfl bMnHy hoey hn| zf[ jymj kijnj ny ihMdUaF
aqy muslmfnF ivckfrly anMq aMqr ƒ ihMdU DoqI aqy muslm pjfmf pihnx dy ZMg nfl
drsfieaf hY|
qfnsyn-
mhfrfj, ieh gIq bVf qrspUrn hY qy hovygf ik akbr dIaF lwqF ny Aus lMbI sLfndfr,
KojBrpUr Xfqrf dOrfn Aus dy pYrF nfl gLdfrI kIqI| GMtf pihlF mYN muslm miraf aqy
ihMdU jMimaf sF pr qusI jnm dr jnm muslmfn bx ky aqy lMgotI lf ky awD ivckfr ltk
rhy ho|
akbr-
mYN ihMdUaF ƒ pjfimaF ivwc dyiKaf hY|
qfnsyn-
swc hY, pr ies qwQ qoN kuwJ zuMGF hY ijsny quhfƒ bcfieaf hY| muslfmfnF dIaF lwqf
qoN pjfmy lY ky AunHF ƒ ihMdUaF dy pihnf idAu qF Auh iksy bfhrlI dUjI nsl dy lok
lwgxgy| ivsLvfs qoN Btky ho nhIN, kmr qwk Kqry ƒ bhuqf ltkfieaf nhIN jf skdf|
ieh kpVf lAu aqy jldI punrjnm lY lAu|
akbr-
jy myry aMg ihMdUaF dI nkl krdy, ijs kusLlqf nfl qyrI jIB qyrI BfsLf nfl mukfblf
kr rhI hY qF mYƒ zr sI ik mYN nrk ijsdI asIN klpnf krdy hF, ivwc guafc cuwkf
huMdf| iPr mYN nkfb lfihaf, aqy muslm dldl ivwc Psx nfloN ihMdU ‘DoqI pihnxf cux
ilaf (Auhny ihMdU DoqI pihn leI)’
qfnsyn-
TIk, Gwto-Gwt quhfzf joKm Zwikaf igaf hY|
hux mhwqpUrn nvIaF isrjIaF geIaF kOmF
ivcoN iswKF Auqy afAuNdy hF| ieh sfrIaF GwtigxqIaF afpxI-afpxI idsLf vwl iKwc pf
rhIaF hn ikAuNik hr iek, iek nvIN ijLMdgI aqy nvyN ivsLvfs rwKdIaF hn Aus
ivsLvfs ƒ ieh ihMdU muwZ qoN kwt ky afpxy afp ƒ bcfAuxf cfhuMdIaF hn| jy ieh
muwZ byrok-tok vDdf jfvygf qF nvIN lgfeI geI ‘klm’ (GrAzt) df sohxfpn aqy jIvn
clf jfvygf| Audfhrn leI, iswK ds gurUaF dIaF iswiKafvF ivwc ivsLvfs krdy hn|
iswKF df BUqkfl gurU nfnk dyv jI qoN sLurU huMdf hY| aqy ienHF df BivwK ienHF dy
afdrsLF dI qrwkI ivwc inihq hY| gurUaF ny ihMdUaF dy mr cuwky smUh ivcoN iewk
ihwsf kwt ky ies ivwc iewk nvF jIvn Br idwqf sI| AunHF ny tuwt-Bwj cuwky lokF,
ijnHF ƒ ihMdU kihMdy sn aqy jo bRfhmxvfd dI ajIbo-grIb Drm-sLfsqrI qfnfsLfhI dI
jitl sLfijsL dy svY-sMmoihq gulfm hn, ivcoN iswKF ƒ alwg kIqf| iswK gurUaF ny zr
nfl GbrfeI hoeI BIV ivcoN iewk AuWqm, jfndfr kOm df inrmfx kIqf| sfry ieiqhfskfr
gurUaF dy ies mhfn pRXog dI mhfnqf ƒ mMndy hn aqy gurU goibMd isMG jI dy Aus
kfrnfmy dI pRsLMsf krdy hn ijs nfl AunHF ny jpfn dI busLIzo (Bushido) kOm vrgI
siprt iswKF ivwc Br idwqI sI| gurU sfihbfnF ny iswKF ƒ mr cuwky lokF dy Zyr
ivwcoN alwg kIqf sI| iswK lMby kys rwKdy aqy ikrpfn pihndy hn| BfvyN ajoky
afDuinkvfdIaF leI ieh icMnH byquky hoxgy, pr Bfrq dIaF sQfnk smfjk hflqF aqy
mfhOl dy sMdrB ivwc ieh aiq-pRiqBfvfn mnuwK dy kMmF df Pl hn aqy ienHF byquwkIaF
cIjLF (kysF aqy dfhVI vrgIaF) dy Qwly iewk pUry rfsLtr dI ijLMdgI lukI hoeI hY,
ijvyN kudrq ny mulfiem rMU vrgy bwdlF Qwly kVkdI ibjlI lukf CwzI hY| ihMdU ies
kfrj ƒ afpxy ivruwD icqvdy hn| gurU ny ihMdUaF ƒ AudoN qk mry hoey GoisLq kIqf
hoieaf hY jdoN qk ieh afpxI mukqI leI Kflsf pMQ ivwc sLfml nhIN ho jFdy| ihMdU
AunHF jfq-pfq pRqI kIqIaF ivhfrk alocnfvF ƒ sihx nhIN krdy ijhVIaF gurU ny pMjfb
dy lokF ivwc iewk qfjgI Biraf josL Brn smyN pRqIGfqI qOr Auqy kIqIaF sn| ihMdUaF
ny buwD Drm ƒ mMnx qoN ienkfr kIqf hY aqy hux iswK Drm ƒ kql kr dyxf cfhuMdy hn
ikAuNik dovyN isstm ‘ipafr Bry Drm df colf pf ky kfrjsLIl ihMdU qfnfsLfhI’ ƒ
inMddy hn| ihMdUaF vloN mfrIaF geIaF kuJ swtF dsdIaF hn ik hvf iks idsLf ivc
vgygI| mhfmqf gFDI ny kys rwKx dy ivroD ivwc pRcfr kIqf hY, Auh iswK ijwqF dy
nfairaF ƒ inMddf hY aqy ienHF ƒ dysL ivroDI dwsdf hY ijnHF nfl iswKF ny mugl
qfnfsLfhI df hulIaf ivgfV idwqf sI aqy iewk ajfd kOm bx gey sn| iswK mr jfxgy jy
AunHF kys ktf ky ihMdU sLkl bxf leI| nihrU sMivDfn ivwc iswKF leI idKfeI geI
ikrpflU ibrqI, ihMdU kFgrs dI iswKF ƒ ihMdUaF ivwc jjLb kr lYx dI hI nIqI hY|
ipafry sr john sfeImn, AuDr jfdUgrnIaF ny
afpxy kVfhy awg Auqy Dr ley hn aqy ieh msly AudoN qwk hwl nhIN hoxgy jdoN qk
jfdUgrnIaF df kVfhf AuWbl irhf hY aqy jfdU-mMqr Aucfry jf rhy hn| syk vD irhf hY
aqy ies ivckfr iPrkU qxfAu aqy Auqyjq DfrnfvF df Gfq aqy pRqIGfq ho irhf hY|
goiety dy PfAust dI iBafnk rfqF dI afKrI sfijLsL qusIN Bfrq ivc dyK leI hY| KyqI
krn vfilaF iKlfP iek zrfAuxI sfijLsL rcI jf rhI hY| quhfzy vloN aqy horF vloN
ies hflq ivcoN inklx leI kI kIqf jf skdf hY? BfrqI buwDIjIvIaF Auqy bfeIbl df
Auh swc lfgU huMdf hY ik “qyry dusLmx qyry afpxy Gr ivc hI hoxgy,” ieh afpxy afp
nfl DoKf kr rhy hn jdoNN ieh klpxf krdy hn ik Auh Bfrq dy grIb lokF dy rfKy
hn-kfhdy rfKy ieh KflI hwQIN ivroD sMgiTq krdy hn aqy aMgryjLF iKlfP snkI BIV
vFg rOlf pfAuNdy hn|
2[ kuwJ klpnfvF
mYƒ ienHF jfdUgrnIaF dy afhmxy sfhmxy
kuwJ klpnfvF ivwc bih jfx dI afigaf idAu qF ik acfnk afrybIan nfeIts
(Arabian Nights)
df AuWzx vflf GoVf mYƒ aqy quhfƒ
ies zrfAuxy hnyry ivcoN Auzf ky lY jfvy| kudrq aijhf bjrpfq kry ik ies mhFdIp ƒ
Coty-Coty KMzF ivwc qoV dyvy| kI ieMjInIar ikMnIaF hI pnfmf nihrF nfl ies ƒ vMz
skdy hn| ies BUgoilk vMz dy asPl rihx qy, kI Bfrq ƒ kuJ aYsIaF imwqrqfpUrn
pRYjIzYNsIaF
(Presidencies) ivc vMizaf aqy
qoiVaf jf skdf hY ijs ivwc ihMdU afbfdI jo aml ijMdgI ivc keI jfqF aqy kOmF df
inrmfx krdI hY aqy muslmfnF ƒ aMgryjLF vloN Zih-ZyrI kIqy rfsLtrF ƒ rfjnIqk qfkq
dI ivhfrk vrqoN df dfn krn dI nIqI df pRXog krky, brfbr sMquln kfiem kIqf jf
sky| mYN ieh slfh asMBv ƒ sMBv bxfAux leI dy irhf hF| mMn lAu, gujrfq kfTIafvfV,
C.P. df iewk ihwsf, isMD, pMjfb aqy
North West
PrMtIar dI iek pRYjLIzYNs bxf idwqI jfvy, bMbeI df iewk ihwsf mdrfs nfl joV ky
dUjI pRYjLIzYNsI bxfeI jfvy aqy mdrfs df awDf ihwsf bMgfl nfl gMZ ky qIjI
pRyjIzYNsI bxfeI jfvy, ibhfr, AuWqr pRdysL
(U.P.) aqy
C.P.
df bwcdf ihwsf cOQI pRyjIzYNsI ivc bdl
idwqf jfvy| ihMdUaF ƒ ies vMz ivwc keI kOmF dy smUh vFg dyiKaf jfxf cfhIdf hY,
ikAuNik bRfhmx aqy bRfhmx qoN vwKry gruwpF ivc ieMnf Prk hY ijMnf ihMdU aqy
muslmfn aqyy ihMdU aqy iswKF ivckfr hY aqy ienHF imwqrqfpUrn pRyjIzYNsIaF ƒ
suivDf anusfr Coty afjLfd rfjF ivwc vMizaf jfxf cfhIdf hY jo ik iewk gvrnr aqy
pRYjIzYNsIN lyijslyitv kONisl dy aDIn hox| Coty sUby BfvyN mihMgy sfbq hoxgy pr
dUjy pfsy jy vwzIaF pRyjIzYNsIaF ƒ Coty sUibaF ivwc nf vMizaf igaf qF ieh
inaFpUrvk pRsLfsn leI boJ sfbq hoxgIaF| Bfrq dI ieh vMz BivwK ivwc Bfrq dI
eysLIaf dy ajLfd rfjF vjoN vMz dI pRikRaf ƒ inrDfrq krygI| nihrU kmytI ny quhfƒ
Bfrq AunHF ƒ sONp dyx leI ikhf hY| Bfrq dI nvIaF pRyjIzYNsIaF ivwc vMz krn qoN
asPl rihx qy Bfrq ƒ iks qrF dI prAupkfrI izktytrisLp aDIn kr dyxf dUr-aMdysLI
nIqIvfn dI mhfn pRfpqI hovygI|
sLfied, qusIN khogy ik mYN quhfzf smF
brbfd kr irhf hF, mYƒ quhfƒ ivsLvfs idvfAuNdf hF ik qusIN aqy quhfzy imwqr jy
sMivDfnk vkIl huMdy hoey pMizq moqI lfl nihrU aqy Aus vrgy bMidaF vFg ies Bfrq
ijQy jfdUgrnIaF df kVfhf AuWbl irhf hY leI sMivDfn ilKdy ho qF qusIN brfbr smF
brbfd kr rhy ho| ies smyN afieaf hryk sMivDfn hr hflq ivwc iewk kOm ƒ dUjIaF
Auqy hfvI rwKygf aqy ienHF ƒ hmysLf jIvn ƒ muawql kr dyx vrgIaF hflqF ivwc
rwiKaf jfvygf| ies sMivDfn aDIn hox vflI sfrI qrwkI iewk-kOmI hovygI nf ik
bhu-kOmI| ieh bhu kOmI sLfsLn nhIN hovygf sgoN ieh arfjkqf df hI rUp hovygf ijs
ivwc pRsLfsn iewk qfnfsLfh aqy sMprdfiek kOm vloN hI clfieaf jfvygf| psUaF vrgy
JuMz aqy ies dI vot df koeI mqlb nhIN huMdf| sfrf ijlf isrPL kuJ aPsrF vloN
clfieaf jfvygf| iewh lokF vloN cuxy hoey nhIN hoxgy| ieh asl qfnfsLfh hoxgy, aqy
jyu sMprdfiek Byd-Bfv nfl syvfvF ƒ dUisLq kIqf igaf qF isrPL sB qoN qfkqvr kOm
hI ivhfrk pRsLfsn dy mfmly ivwc dUijaF ƒ clfeygI| jy ihMdU kursI Auqy bihMdf hY
qF muslmfnF ƒ duK dyvygf aqy jy muslmfn qfkq ivwc hoxgy qF ihMdU jnqf ƒ jLKmI
krngy| nihrU kmytI ny ijhVy pRqIinD lyijslyitv ZFcy aqy isstm dI rUp ryKf iqafr
kIqI hY, ivwc qfkq AuWqy ajfrydfrI pRfpq krn leI votF hmysLf sMprdfiek mfhOl
ivwc hoxgIaF aqy ieh jnqk syvfvF df mnobl kfiem rwKx ivwc hmysLF byasr aqy durbl
hoxgy| vot aiDkfr df mqlb isrPL JuMz dI vot hovygf|
monPorz suDfrF ƒ mnf ky qusIN kulInF ƒ
jnqk ihwqF dy kMmF ivwc lgfAux vflIaF qfkqvr syvfvF ƒ cldf kr idwqf sI, jo BfvyN
ijMmyvfrIhIx qfnfsLfh vrgIaF sn pr ienHF ivwc prAupkfr dI Bfvnf mOjUd sI| suDfrF
qoN bfad, Bfrq bymflkI DrqI vFg sI, pRsLfsLn dI kImq vwD geI sI aqy syvf dI
Bfvnf df nYiqk pqn ho igaf sI| bIqy ƒ vfps nhIN ilaFdf jf skdf aqy nf hI BivwK
df pwkf-pwkf ivsLvfs huMdf hY, ieh quhfzy cfhux anusfr hovyygf aqy nf AunHF dI
iewCf anusfr| srkfr dIaF kImqF dI dyK-Bfl krnf, Audfhrn leI iksy df vI kMm nhIN
sI|
qusIN sfƒ isKfAux dI ipCly sO sflF qoN
koisLsL kr rhy ho aqy quhfzy kihx anusfr sfƒ ajLfd rfj bxfAux dI koisLsL vI kr
rhy ho pr quhfzIaF ieCfvF dy bfvjUd asIN aPgfnF vFg jo sfzy qoN vI Gwt swiBak hn,
iewk rfsLtr nhIN bx sky| asIN AunHF aOrqF vrgy hF jo afpxIaF bfhF ivwc vMgF ltkf
ky sohxIaF bnx df Xqn krdIaF hn| amrIkf ny quhfzI cfh smuMdr ivwc suwt idwqI sI
aqy iPr vfisLMgtn ny afpxy aDIn afpxy sMivDfn dI isrjxf kIqI sI| hr koeI abrfhm
ilMkn dI Auh vwzI rfjnIqk khfvq “lokF dI lokF vloN aqy lokF leI srkfr” dI GosLxf
ƒ smJdf hY| ieh iewk qrHF df swiBafcfr sI jo bycYnI nfl viDaf sI aqy jo ajLfdI
leI pRBfvsLflI qrIky nfl bycYn sI| pr iewk isiKaq nIqIvfn, gFDI aqy moqI lfl
nihrU dI durblqf Auqy mn hI mn hwsygf, jo ies DrqI Auqy ajfd mnuwKI suBfa isrjx
leI lokF ivcly jLrUrI mfdy qoN ibnF hI abrfhm ilMkn bnxf cfhuMdy hn| Bfrq ijhy
pUry dysL ivwc iewk vI amfnAuWlf aqy kmfl pfsLf nhIN hY| mYN kihMdf hF ik qusIN
pUrf sO sfl sfƒ isKfAux leI lgf idwqf hY pr ies vwzy aqy Audfs kr dyx vfly bOiDk
duKFq vl dyKo| iswiKaf dI ieh mUlBUq musLkl ijsƒ qusIN afpxy hwQF ivwc ilaf
hoieaf hY, ZFicaf nfl nhIN sgoN bMidaf nfl hwl ho skdI hY|
jy qusIN scmuwc Bfrq ƒ ajLfdI jF zomInIan
ruqbf dyxf cfhuMdy ho qF ivhfrk qOr ’qy ieQy ies qoN Bfv KflI ajLfdI aqy
ieMglYNz awgy issLtqf nfl isr JukfAux hovygf, mYN kihMdf hF, Bfrq dy grIb lokF ƒ
sMivDfn, jo ienHF dy aiDkfrF ƒ pirBfsLq krdf hovy, dI loV nhIN hY| ieh cIjLF
bfad ivwc afAuNxIaF cfhIdIaF hn pr pihlF sfry Bfrq dI kImq Auqy pMjfb sUby ivwc
iewk asl izktyytr idwqf jfxf cfhIdf hY aqy ies ƒ afjLfdI idwqI jfxI cfhIdI hY|
pRsMgvs qusIN dyKogy ik dUjy sUby pMjfb ivcly afpxy BrfvF dI qrwkI leI ies ajIb
kyNdrI ivvsQf ƒ ikMJ KusLI nfl sihx krdy hn| jy ies qrF nhIN huMdf qF qusIN sfƒ
isKfAux df kMm vDIaf qrIky nfl nhIN kIqf aqy jF qusIN rfjF ƒ afjfdI leI Xog
bxfAux dy kfbl nhIN ho| quhfƒ afpxI axiewCf aqy afpxy isstm aqy bMidaF dI aXogqf
ƒ mMnxf peygf jo qusIN sfƒ ajfd mnuwK bxfAux ivwc aqy jo kuJ hux qk sfƒ idwqf hY,
dyx ivwc idKfeI hY| sfzIaF XUnIvristIaF ijhVI iswiKaf idMdIaF hn ieh quhfzy vloN
sfmrfj aqy afpxIaF aMbYsIaF ƒ clfAux leI afpxy nOjvfnF ƒ idwqI jFdI ivlfsI
akfdimk iswiKaf dI nkl hI hY| ieh sfzy iks kMm dI hY? aPgfnF lokF kol hiQafr hn,
jhfjL hn pr asIN ieMny durbl hF ik sfzy jvfn rotI kmfAux qoN vI afvfjfr hn| sfƒ
dyviqaF dI myjL qoN izgy kuJ tukVy hI nsIb huMdy hn| sfry Bfrq ivwc lok isrPL
iek vkq dI rotI leI vfDU kMm krky mrdy hn jF BuKmrI nfl mrdy hn| sfƒ iksfnF ƒ
lohy dy bUtF Qwly drV idwqf igaf hY|
3[ krUr swc df iewk aMsL
hux ivhfrk musLklF Auqy afAuNdy qF aqy
mYƒ zr hY ik ijMnf ijafdf qusIN ienHF vfry socogy, ieh AunIaF hI isDFqk aqy
axivhfrk pDr Auqy vDxgIaF, qusIN dyiKaf hY ik kuJ mhfn idmfg Bfrq bfry socidaF
pfgl hoey pey hn| ieh pfglpn dI insLfnI hI hY ik jo Auh pRcfr krn rhy hn isrP
AunHF dI snk hI hY, qusIN myry nfl jrUr sihmq hovogy ik jy asIN iewk rfsLtr
huMdy aqy sfzy kol qfkq huMdI, asIN Gwt siBak huMdy, sfzy pYrF Qwly kuwJ jmIn
huMdI aqy kuJ mrdfngI sfzy aMdr huMdI qusIN sfry GrF ivwc dfKl ho ky ieh nhIN sI
kihxf ik “muMizAu hux bfhr inkl jfAu, quhfzy Bly leI quhfzf Gr hux asIN clfvFgy|”
quhfƒ mMnxf cfhIdf hY ik quhfzIaF GosLnfvF isrP rfjnIiqk BfsLx hn|ijMnf dy arQ
bVy Coty hn, jy qusIN scmuwc cfhuMdy qF ienHF sO sflF ivwc qusIN sfƒ svY-srkfr
clfAux dy kfbl bxf dyxf sI| asIN socdy hF ik qusIN jfxdy ho ik srkfr ikvyN
clfAuxI hY aqy dysL ƒ afpxy qrIky nfl afpxy Bly leI ikvyN clfAuxf hY|kuwJ vI
hovy sfƒ sLwk hY ik qusIN sfzI ajLfdI leI sfzI mwdd nhIN kIqI hY|
quhfzy pfisEN, sfzy AuWqy sLWk kIqf jFdf
hY ik jy qusIN sfƒ hiQafrbMd krogy qF asIN ivdroh krky ajLfd ho jfvFgy| quhfzf
Bfv hY ik jy qusIN ajLfdI dy rhy hovogy qF jLoKm AuTf rhy hovogy| pr qusIN ieMJ
nhIN kIqf hY aqy nf hI krogy|
ies dysL ivc afm afdmI dI qfkq keI qrHF
nfl idno idn Kqm ho rhI hY| mfVI iswiKaf hOlI-hOlI aqy lgfqfr Gt rhI afrQk qfkq
aqy isrP ijAUx leI mOky qfkx dI cfhq ny sfzy ivcoN bhuq Gwt lokF ƒ dysL dI rfKI
krn dy Xog rihx idwqf hY| dfdf BfeI nfrojI aqy ivlIam izgbI kih rhy hn ik Bfrq
ivc KUn icwtf ho irhf hY| lfrz krjn ny vI dovF df sfQ idwqf hY aqy ikhf hY ik
Bfrq dunIaF df sB qoN grIb dysL hY| klpxf kro, jy ieh dysL iksy hor qrIky nfl
quhfzy nfl sbMDq huMdf qF qusIN ies dI afrQk ajLfdI pwKoN ies ƒ kdoN df afqm
inrBr kr idwqf huMdf| jy qusIN afstrylIaf vFg Bfrq ƒ aMgryjL klonI bxfieaf huMdf
qF ieh quhfzf pihlf PrjL huMdf| afstRylIaf dI qfkq ieMny Gt smyN ivc ieMnI ikAuN
vDI hY? BfrqI buwDIjIvIaF ny Bfrq dI rfjnIqk ajLfdI dI gwl Cwz idwqI hY aqy
ieQoN qk ik ieh lyijslyitv asYNblIaF dy mjLfk bx cuwky “klfs rUmF” ivc vI ieh
gwl nhIN kihMdy| ieh ies iBafnk nqIjy AuWqy nhIN phuMcdy ik sfzI gLulfmI sfzy Dn
dy quhfzy isstm rfhIN lgfqfr dysL qoN bfhr jfx dy nqIjy vjoN sfzI qfkq Kur rhI
hY aqy jdoN qk asIN quhfzy qoN Cutkfrf nhIN pf lYNdy asIN afpxI afrQk ajLfdI
pRfpq nhIN kr skdy|
ieh mfVI iksmq hI hY ik sflfnf bjt aqy
ivAupfr sbMDI aMkVy Bfrq dI amIrI idKfAuNdy hn pr afm lok rotI dI BuwK nfl hI mr
rhy hn| asIN iksfn BuwKy mr rhy hF, lwKF lok aijhy hn ijnHF ƒ iek smyN df pUrf
Kfxf vI nsIb nhIN huMdf| dUjy pfsy plyg mlyrIey dy jrmF, kflf aOjfr aqy tI[bI[
leI ieh AupjfAU jLmIn sfbq ho rhy hn| mnuwKI mfdf bhuq qyjLI nfl Kur irhf hY|
ieh quhfzI nIqI AuWqy buinafdI pRsLn icMnH hY| sfzIaF XUnIvristIaF vloN sfzy
nOjvfnF ƒ idwqI jf rhI iswiKaf vI iesy nIqI df ihwsf hY| ieh igafn JUTy qrIky
nfl buwDI Auqyijq krdf hY| ieh Auqyijq hoeI buwDI afpxy afp ƒ Auprly pwDr ivc
ijwqx dI iewCf rwKdI hY| ibnF ies gwl dI prvfh kIqy dysL dI afriQk hflq kI hY jF
hor hflfq kI hn ieh ikhf ajIb ZFcf hY jo lokF dy Bly leI aqy AunHF ƒ ijAuNdy
rwKx leI nhIN bdl irhf| mYN awgy dwsFgf ik ikvyN jnqk syvfvF iek bnfvtI iksy dy
AuWc vrg ƒ jnm dy rhIaF hn| ies krky mYN quhfƒ apIl krdf hF ik ies duKFq ƒ tflx
leI jo ik swc hY, quhfƒ kuJ Tos krnf cfhIdf hY| soc ivcfr qk sImq KyqI aqy
AudXog nfl sbMiDq kyNdrI kimsLnF df kI Pfiedf hY jo afAuNdy hn aqy cly jFdy hn|
qusIN dyKogy ik KyqI kimsLn ny musLklF ƒ
ijvyN df iqvyN Cwz idwqf hY| ies dy nqIjy aqy suJfa slfhF sux-sux ky Qwk cuwky
sRoqy dy AubfsI lYx vFg hn ijsny BfrI mfqrf ivwc bymqlb ivcfr suxy hox| ieh
jLrUrI nhIN ik kimsLn ieMnI dUroN af ky aYnIaF musLiklF ivcoN lMG ky Bfrq dy
vfiesrfey
(His
Excellancy The Victory)
ƒ isrP ieh
dwsx ik “BfrqI iksfnF dI mflI hflq dI dyK-Bfl krn dI loV hY” df BfrI Brkm kMm
krn| AudXog kimsLn hwsx Xog nqiijaF Auqy phuMicaf hY ik do hor ieMmpIrIal syvfvF
dI loV hY| quhfƒ ieh mMnxf pvygf ik ijAuNdIaF jfgdIaF kOmF jF rfsLtr ies qrHF dy
qrIikaF nfl afpxI qrwkI df kMm nhIN krdy aqy nf hI jpfnIaF vrgI kOm ny ieho ijhy
ijLMdgI aqy mOq dy svfl ƒ ies qrHF hwl kIqf hY|
lokF dy aiDkfrF bfry GosLxfvF nfloN lwKF
lokF ƒ ssqf aqy cMgf Bojn dyxf ijLafdf mhwqvpUrn hY| rfjnIiqk idKfvy leI bhuq
kuwJ iewDr-AuDr kIqf igaf hY| mYƒ iewk CotI ijhI slfh dyx dI iejfjLq idE|
Audfhrn leI mhfqmf gFDI sfƒ bMidaF ƒ sUq kwqx df AupdysL idMdf hY aqy nfl hI
Kwdr pihnx dy AupdysL ƒ vI duhrfAuNdf hY, ijvyN mYN ikhf sI ik pRiqBfsLflI bMdy
vI Bfrq dI afjLfdI df pycIdf musLkl bfry socidaF pfgl ho gey hn| ies qrHF Aus (mhfqmf
gFDI) dI iewCf hY ik bMidaF ƒ afpxy kpVy bunx df lfBdfiek kMm idwqf jf sky pr
ijhVy BuwKy mr rhy hn aqy ijnHF ivwc kMm krn df sfh-swq vI nhIN hY AunHF leI sUq
bunx dI kI quwk bxdI hY| zyarI AudXog sB pfsy ikAuN mr irhf hY? ieh muwK qOr qy
KyqI aDfrq ikwqf hY| cfrfgfhF muhweIaf nhIN krvfeIaF jf rhIaF| Audfhrx leI srkfr
pMjfb ivc klonIaF leI jLmIn dI AuWcI qoN AuWcI bolI dy rhI hY| ieh nIqI
pUMjIvfdIaF dI mwdd kr rhI hY aqy iksfnF ƒ mfr rhI hY| hr iek ipMz ivwc KuwlHIaF
cfrfgfhF leI srkfr vwloN jLmIn rfKvIN nhIN rwKI geI hY| nqIjy vjoN duwD dyx vfly
psLU pflxf lfBhIx ho igaf hY| iesdy nqIjy vjoN iksfn iGAu ivwc imlfvt kr rhy
hn|jy sfry Bfrq ivwc crFdF leI jLmIn rwKI jfvy qF iGAu AudXog ‘Kwdr’ nfloN vwD
lfhyvMd sfbq ho skdf hY| iksfnF kol duwD pIx leI vwzI mfqrf ivwc bcygf| BuwKy
rihx nfloN nMgy rihxf ikqy cMgf hY| jy ienHF ƒ iZwz Brky Kfxf imlygf qF Kwdr
bunxf ienHF leI hor lfBdfiek rhygf aqy aOrqF
Old Eve
vFg sUq kwq skdIaF hn aqy
grIb lokfeI, ijLMdgI dI qMgI qursLI ƒ kuwJ Gwt kr skygI|
BfrqI iksfnI jo ik smfj aqy srkfr df mUl
hY df KUn cUisaf jf irhf hY| bMgfl df pwky afvfs vflf isstm qbfh krn vflf sfbq
hoieaf hY| avwD aqy
United Province
dy qflukdfr “bMgfl
dy pwky avfm isstm” dy lutyry sfbq hoey hn| qlukdfr, srkfr aqy iksfnF ivckfr
dlflF df kMm krdy hn| ieh iksfnF Auqy vfDU tYks lfAuNdy hn aqy AunHF qoN ijafdf
kMm lYNdy hn| ivhfrk qOr ’qy mwDvrg jo ik iksfnF aqy mjLdUrF df hoxf cfhIdf sI,
jo ik pMjfb ivc iksy hwd qk hfly vI hY| ieh sB qoN ijLafdf KyqI ’qy inrBr dysL
ivc AujfVy dI rfh ’qy hY| ieh bMgfl ibhfr aqy sMXukq sUby ivc lgBg Kqm ho cuwkf
hY| scyq jF acyq rUp ivwc srkfr sr gMgf rfm vrgy lokF dy AuBrn ivwc mdd kr rhI
hY jo mwD vrgI pUMjI AupjfAux vfly kfmy vrg, jo ik iksy vI kOm dI rIVH dI hwzI
huMdy hn, dI qbfhI dy ieMjx hn| aqy ies ijhy bMMdy lwKF rupey ikvyN bxf rhy hn?
ikAuNik srkfr kol asl ivsLysL muhfrq vfly lokF dI kmI hY| ies krky ieho ijhy
srkfrI mfhr bhuq qfjuwb nfl mUMh awz ky sr gMgf rfm vrgy bMidaF ƒ ilPt isMcfeI
skIm ivc kfmXfb huMdy dyKdy rhy| ijsdy lfBdfiek hox bfry ienHF ny kdI soicaf vI
nhIN sI|
ies qrHF jdoN hV iksfnF aqy KyqI krn
vfilaF, jo ik srkfr aqy smfj df mUl hn, ƒ nsLt kr irhf hY qF qusIN lokF dy
aiDkfrF ƒ pirBfsLq krn bYTogy jF AunHF ƒ mOq qoN bcfAugy?
BfrqI iksfnF aqy KyqIbfVI krn vfilaF dI
hflq qF hI suDrygI jy BivwK ivc bnx vflf sMivDfn ieMnHF dy hwk ivc KVovygf nf ik
pUMjIvfdI pRBfvF dy jo Bfrq aqy ieMglYNz ivc kMm kr rhy hn| BfrqI KyqI ivc asl
suDfr sMivDfn aqy Kfs kfƒnF rfhIN hoxgy nf ik KyqIbfVI mfhrF nfl| jdoN qwk ienHF
iksfnF dI afriQk hflq iek Kfs pwDr AuWqy nhIN phuMcdI AudoN qk ienHF mfhrF df
koeI lfB nhIN hY| afDuink KyqIbfVI qknIkF df igafn, igafn dI vrqoN ijhVI bhuq
awgy hY aqy jo ik dUjy dysLF ivc mnpsMd igafn bx cwuikaf hY ƒ Bfrq ivc hflF lMby
smyN qwk pRcfrq krn dI loV hY| ieh pRcfr Bfrq srkfr dy vwzy aqy ivlfsI ieMpIrIal
ivBfgF dI jgHf ivAupfrk ihwqF rfhIN Gr-Gr phMuc skdf hY| pihlI loV ieMpIrIal
sfieMs syvf ƒ BMg krky ivigafink Koj ƒ muV ivvsiQq krn dI hY| srkfrI syvfvF ƒ
Gtfieaf jfxf cfhIdf hY aqy bfkI bcdIaF aqy jLrUrI loV vflIaF syvfvF AuWqy Krc vI
Gwt qoN Gwt hoxf cfhIdf hY| jpfn df pRDfn mMqrI Bfrq dy iewk afm izptI kimsLnr
nfloN Gwt qnKfh lYNdf hY|
sfrIaF srkfrI syvfvF dI qnKfh iksfn aqy
mjLdUr dI luwt df ihwsf hn| nfl hI vkIlF dI jmfq, srkfrI Tykydfr aqy sbMiDq
syvfvF jokF vFg hI smJIaF jfxIaF cfhIdIaF hn jo ik dysL dy krF AuWqy pl rhIaF hn|
ijvyN Aupr ikhf sI ik srkfrI mulfjLm aqy ienHF lokF df vrg iewk nklI mwD vrg vFg
ivcrdy hn jo afpxI amIrI df ivKfvf vI krdy hn| ieh Dn ƒ Kfx vfly hn nf ik pYdf
krn vfly| ieh sfrI amIrI iksfnF dy srIr aqy afqmf ƒ mfrn qwk dI duKd kImq Auqy
idKfeI jf rhI hY| iewk Tykydfr jo afpxy qOr ’qy mhIny df sO rupeIaf kmfAux dy
Xog nhIN hY, srkfr qoN hjLfrF rupey DoKy nfl Twg irhf hY| srkfr jdoN idny ho rhI
lwut dI ies ikiraf ƒ dyKdI hY qF cIjF ƒ hor guMJldfr bxf idMdI hY| Audfhrx leI
srkfr ny
Store
Purchase ivBfg bxf idwqf hY ijs ny
pihly dlflF dI igxqI hor vDf idwqI hY| Bfv ik srkfr vwloN hflfq nfl inptx leI
kIqf igaf ielfj bImfrI nfloN vI bdqr hY| ijLafdf qF srkfr PfielF ’qy hI cwldI hY
jo ik vyKx ƒ qF bVI sfP suQrI ilKfeI ivc huMdIaF hn pr KuwlHy idn dI rosLnI ivc
rwdI cfry pfsy iKlrI peI hY|
iPr sfry ivAupfrk ivBfg ijvyN rylvy,
jMglfq,
Store Purchase,
iblizMg AusfrI ivBfg, sVk ivBfg aqy ieMpIrIal syvfvF aqy ivBfgF df kyNdrIkrn hor
vI mihMgf hovygf aqy ienHF ƒ asrhIx krygf| dysL df vwzf hox krky aqy ies dIaF
loVF pUrf krn leI kMmF ƒ qoVnf jLrUrI hY| ivAupfrk kMmF ƒ ivAupfrk lokF aqy jnqk
kMpnIaF ƒ dyxf jLrUrI hY| jy aMgryjL aqy BfrqI mfihr nf imlx qF sfrI dunIaF
ivcly vpfrk borzF ƒ iewQy afAux df swdf idwqf jfxf cfhIdf hY aqy AunHF ƒ ienHF
kMmF ƒ ivAupfrk ZMg nfl clfAux dI afigaf idwqI jfxI cfhIdI hY| ivdysLI mfihrF ƒ
ijwQy vI ienHF dI loV hY, rfjnIqk kfrnF krky aqy aMgryjLF ƒ Pfiedf dyx krky nf
afAux dyxf nlfiekI ƒ vDfeygf| afpxy lokF dy Bly ƒ smrpq iksy vI srkfr ƒ ies gwl
ivc glqI nhIN lwBygI| pr zYnmfrk ivc kuwJ sV irhf hY| afstrylIaf ivc quhfzy lokF
ny cIjLF ƒ cMgI qrHF TIk kIqf hY| koeI vI ies nqIjy Auqy phMuc skdf hY ik, Bfrq
ƒ Coty-Coty ihwisaF ivc qoV idE, pRsLfsn df Krcf GtfE aqy isstm ivc kMm krn vfly
lokF dI Xogqf vDfAu JUTy mfx aqy PjLUl KrcI dI nIqI df iqafg krky lokF dI qrwkI
leI iemfndfrI nfl kMm krn dI nIqI apxfAu| srkfrI syvfvF dI igxqI ijMnI vwD
hovygI, pRsLfsn dI kMm krn dI Xogqf AunI hI GtygI| srkfrI kMmF df viDaf Gyrf
srkfr dI pRiqBf ƒ Korf lfAuNdf hY aqy srkfr ƒ cMgI qrHF kMm clfAux ivc aiVwkf
bxdf hY| jy POjI muhfvrf vriqaf jfvy qF iesdf ieh mqlb hovygf ik mOjUdf BfrqI
srkfr aqy iesdIaF vMn-suvMnIaF syvfvF iek POj vFg hn jo moricaF ivc bYTI hY pr
ipwCy koeI hukm dyx vflf aPsr nhIN hY| ies qrHF ieh srkfr sLFqIpUrn smyN ivwc vI
aYmrjYNsI srkfr vFg lgdI hY| srkfr ienHF ivBFgF dy vwzy lfB idKfAuNdI hY pr ieh
nhIN socdI ik ieh lfB iks kImq Auqy pRfpq huMdy hn| GoisLq kIqy gey lfBF qoN
sMqusLt hoxf glq PihmI hY| kI ieh lfB ies qoN vI Gwt kImq AuWqy hor vDfey jf
skdy hn? kI jLmIn Auqy kr Gtf ky iksfn ƒ rfhq nhIN idwqI jf skdI| Aus nIqI df kI
lfB hY jo lfB qF kmfAuNdI hY pr ienHF lfBF ƒ axAupjfAu aqy AupBogvfdI mwD vwrg
Auqy Krc kr idMdI hY|
ivAupfrk adfiraF ƒ jdoN rfj dI ihPfjLq
aqy mfx pRfpq ho jfvy qF srkfrI syvfvF ivc vwzI pwDr AuWqy irsLvqKorI sLurU ho
jFdI hY ijvyN ik rylvy ivc hoieaf hY aqy ijvyN Koj ivBfgF ivwc afm aXogqf aqy
kMm-corI PYlI hoeI hY| ivigafnk Koj kdy vI ivBfgI kMm nhIN huMdf| ies dy
afly-duafly sfry sMsfr df AusfrU alocnfqmk mfhOl huMdf hY ijQy qIjy drjy dI aOsq
sfh nhIN lY skdI| ieQy ivBfgF ivc PuwldI PldI hY| Koj aqy ivigafnk KojbIn dy
ieMpIrIal ivBfg anYqk hn ikAuNik iDafn rwiKaf jfxf cfhIdf hY ik koeI vI srkfr
afpxy mfihrF dI aflocnf nhIN krdI| Koj df kMm XUnIvristIaF ƒ idwqf jfxf cfhIdf
hY| XUnIvristIaF isrPL mulFkx krn vfly ZFcy nhIN hn ijvyN ik Bfrq ivwc ienHF ƒ
bxf idwqf igaf hY pr ieh vwzy siBafcfrk sMsfr kyNdr hn| ieh afpxy aiDafpkF dI
mhfnqf kfrn BfrqI nhIN sgoN aMqrrfsLtrI hn aqy ienHF dIaF pRXogsLflfvF ivwc ho
irhf kMm vI ienHF ƒ Auprokq vizafeI idMdf hY| ies stfP df pwDr kOmFqrI pwDr
muqfbk Gwt-vD skdf hY| Koj ivBfgF ƒ qF iek qrF nvyN isKfdrUaF hwQ dy idwqf igaf
hY|
myrI mMg hY ik qusIN sMivDfn ivwc isrPL
asl aqy sImq kMmF ƒ hI pirBfsLq kro| ivAupfrk kMmF ƒ ieMpIrIal ivBfg rfhIN
clfAux dI nIqI Gwt kIqI jfxI cfhIdI hY| ijvyN Aupr ikhf sI ivigafnk Koj pRiswD
XUnIvristIaF dy aqy ies qrF dy bMidaf dy aDIn hoxI cfhIdI hY jo afpxI iemfndfrI
aqy Koj dy kMmF kfrn sMsfr pRiswD hox| srkfrI krmcfrI dI ivigafnk kONsl df Blf
dI Pfiedf hY? mhfn bMdy kdI gLulfmI sihx nhIN krdy huMdy| Koj dy kMm df kMtrol
aijhy ivakqIaF dy hwQ ivc hoxf cfhIdf hY ijnHF df ivigafnk mn iksy Byd-Bfv ƒ nf
mMny aqy ajLfd hovy| PfielF bxfAux vfly aqy ieMpIrIal mfhr ies kMm dy Xog nhIN
hn|
lfhOr dy muslmfn cODrIaF ny mhfrfjf rxjIq
isMG ƒ rfjf bxn leI bulfvf Byijaf sI| hrI isMG nlUaF ny sLyr dI guPLf qk KOPL
pYdf kr idwqf sI| PrMtIar pTfn awj vI afpxy roNdy bwcy ƒ cuwp krfAux leI “hrIaf
rfglf” df zrfvf idMdy hn| nihrU kmytI klm dy iek Jtky nfl aYsI kOm ƒ ikvyN Kqm
kr skdI hY| kI ihMdUaF df ieh inaFsMgq ivhfr hY? isMD ƒ alwg kr idwqf igaf hY
ikAuNik ieh muslm mMg sI, iswKF ƒ ihMdU mMn dy axgOilaF kr idwqf igaf| ihMdU jy
afpxy afp ƒ bMdy smJdy hn qF AunHF ƒ iswK hwkF leI AunHF nfl ztxf cfhIdf hY aqy
kyNdrI pMjfb ƒ iswK sUbf bxfAux leI mMg rwKxI cfhIdf hY| ieh aihMsfqmk KfnfjMgI
hI mjLbUq kOmF ƒ bxdy lfB idvf skdI hY|
4[ pRsqfivq ielfjL
lokF dy suBfa aqy Bfrq srkfr dy ZFicaF
ivwc jo mUl KrfbI mYƒ smJ afeI hY mYN Aus vwl iesLfrf kIqf hY| mYN quhfzf iDafn
lokF dI afrQk hflq vwl idvfAuxf cfhuMdf hF jo srkfr dI rIV hn aqy ikvyN vwzIaF
aqy aXog srkfrI syvfvF ƒ reIaq dI kImq srkfr ibnHF iksy mqlb dy pfl rhI hY| Bfrq
ivwc msnUeI mwD vrg jo ik srkfrI krmcfrIaF aqy KUn cUsx vfilaF df vrg hY dI JUTI
cmk mOjUd hY|
iPr ielfjL kI ho skdy hn? ienHF ƒ lwBxf
quhfzf kMm hY aqy quhfƒ AudXogk aqy KyqI kimsLnF vFg nhIN krnf cfhIdf|
afAu myry nfloN vwD idmfgI bMidaF vwloN
pRsqfivq ielfj vl dyKdy hF| gFDI vloN pRsqfivq ielfjF ivwc Kwdr, aihMsf,
nf-imlvrqx aqy aKIr ’qy jnqk-avwigaf jF AulMGxf sLfml hn| Ausny vI Bfrq ivwc
(Walpugris Naight)vyKI
hY| jfdUgrnIaF vI Ausdy ivruwD hn| Bfrq ivwc qusIN iswK, muslmfn vloN bxfey
bwkry dy mIt, msIq awgy cldy sMgIq aqy gfeIaF dy mfrn AuWqy dMgy BVkdy dyK skdy
hY| ieh jfdUgrnIaF dy kVfhy df iCxBMgr qfp hI hY| gFDI vloN dwsy gey ielfj
“svY-kurbfnI” nfl keI asMBv sLrqF juVIaF hn jo iksy AudysL dI pRfpqI qk nhIN
iljFdIaF| sfrIaF svY-kurbfnIaF jo ik rfjnIqk kMmF leI kIqIaF jFdIaF hn iksy
rfjnIqk AudysL dI pRfpqI leI hI kIqIaF jFdIaF hn| jdoN ienHF qoN inrDfrq AudysLF
dI pRfpqI nhIN huMdI qF ieh svY-kurbfnIaF lokF df Drm nhIN bxdIaF| gFDI BfrqI
rfjnIqI ƒ aYsy kirscIan lokF dy asMBv Drm vrgf Drm bxfAuxf cfhuMdf hY ijMnf dy
idmfg iewk Kfs AucfeI qoN hyTF nhIN afAuNdy|
aqy nihrU zrfPt
ihMdU hvf dy ruK vwl Juk gey hn| ieh aYsI
KfnfjMgI vl vD rhy hn ijs ivwc jy iewk kOm iswky dy hYWz vflf vflf pfsf ijwqdI
hY qF dUjI kOm tyl vflf pfsf hfr jFdI hY| asl ivwc muslmfnF ny afpxy keI kohft
aqy lfhOr pYdf krky ihMdUaF ƒ icq kr idwqf hY| mhfqmf gFDI aqy dUjy ihMdU nyqf
kih rhy hn ik muslmfnF krky Bfrq iekrUp rfsLtr nhIN hY, ieh sQfnk ivgVy hoey
hflqF muqfbk vDIaF smJOqf hY|
mMn lAu qusIN cly jFdy ho aqy dysL ƒ
KfnfjMgI dI hflq ivwc Cwz idMdy ho qF sfrIaF kOmF kol afpxI ajLfdI aqy anMq
gLulfmI ivruwD lVn leI brfbr dy mOky hoxgy| aqy ihMdU-sMsikRq siBafcfr aqy
bOiDkqf df iPr XuwDnIqk iemiqhfn ilaf jfvygf| iek iKljI afpxy QoVy ijhy
hiQafrbMd sfQIaF nfl, lwKF ihMdUaF dy ivroD qoN ibnF idwlI qoN komirn qwk jf
phuMcf sI ijs ny pMjfb Auqy kbjf kr ilaf Auh idwlI jF afgry CotI-motI lVfeI qoN
bfad idwlI AuWqy kfbjL ho jFdf sI| ieh ihMdUaF df afpxI aqy afpxy dysL dI rfKI
krn df ieiqhfs hY| iehI hflfq awj hn| jo pMjfb Auqy rfj krygf pUry Bfrq Auqy rfj
krygf| nihrU sMivDfn ivwc muslmfnF ny ihMdUaF ƒ pUrI qrF hrf idwqf hY| iek mhfn
KfnfjMgI jo sfrIaF kOmF leI brfbr mOky pYdf krdI hovy aqy iewk kOm df dUjIaF
kOmF Auqy kbjf krvfAuNdI hovy hflF nhIN afeI hY pr sfry lokF ny AupBogqfvfd-vrgI
sLurUafqI KfnfjMgI jo nihrU sMivDfn ivwc inihq hY, df svfgq kIqf hY| ieh lok
AunHF ivhfrk asrF jo rfj aDIn afAux vfly lokF Auqy pYxgy qoN aMinHaF vFg axjfx
hn| jy ieh ihMdUaF df Kfqmf nhIN hY qF iks aDfr Auqy bMbeI ƒ Gwt ivkisq muslmfnF
df sUbf bxfieaf igaf hY| isMDI ivAupfrIaF jo bhuigxqI ivwc iswK hn aqy ihMdUaF ƒ
nihrU zrfPt aqy smJOqy ƒ iks kImq Auqy mMnx leI mjLbUr kIqf igaf hY? iesy isDFq
dy aDfr Auqy kyNdrI pMjfb ƒ iswK sUbf ikAu nhIN bxfieaf igaf? ikAuNik mfJy aqy
mflvy dy iswKF ny kohft aqy lfhOr hflF nhIN bxfey hn nihrU kmytI ny iswKF ƒ
axgOilaF kIqf hY ikAuNik ienHF dI igxqI muslmfnF vFg ijafdf nhIN pr aihmd sLfh
abdflI vrgy hmlfvr ny vI iswKF dI rfjnIqk hsqI ƒ pMjfb ivcoN awvl mMinaf hY|
sLfied Auh nfdr sLfh hI sI ijsny ikhf sI ik “ies kOm ivcoN pRBUsqf dI gMD
afAuNdI hY”| iewk qoN ipCoN iewk aMgryjL kmFzrF ny iswKF dI bhfdrI, dysL BgqI
aqy Auc nYiqk ivakqIqv ƒ mMinaf hY| mOjUdf cIPL kmFzrF ny ikhf hY ik Auh iswK
ispfhI AuWqy afpxI bIvI aqy bwicaF df rfKI leI vwD ivsLvfs rwKdf hY aqy ieh
pMjfb hI sI ijs ivwc iswKF ny imslF bxfeIaF sn| jy iek iswK muwKI afpxI kfTI
iksy ipMz jF ksby ivwc rwK idMdf sI qF ieh Aus dI injI jgIr smJI jFdI sI|
mhfrfjf rxjIq isMG dy aDIn pMjfb muslm nhIN sgoN iswK rfj sI| mhfrfjy df muslmfn
mMqrI aMq qk Aus df vPfdfr irhf sI jdik bRfhmx aqy ihMdU mMqrI gdfr sfbq hoey sn|
ieh Xfd rwiKaf jfxf cfhIdf hY ik lfhOr dy muslmfn cODrIaF ny mhfrfjf rxjIq isMG
ƒ rfjf bxn leI bulfvf Byijaf sI| hrI isMG nlUaF ny sLyr dI guPLf qk KOPL pYdf kr
idwqf sI| PrMtIar pTfn awj vI afpxy roNdy bwcy ƒ cuwp krfAux leI “hrIaf rfglf”
df zrfvf idMdy hn| nihrU kmytI klm dy iek Jtky nfl aYsI kOm ƒ ikvyN Kqm kr skdI
hY| kI ihMdUaF df ieh inaFsMgq ivhfr hY? isMD ƒ alwg kr idwqf igaf hY ikAuNik
ieh muslm mMg sI, iswKF ƒ ihMdU mMn dy axgOilaF kr idwqf igaf| ihMdU jy afpxy
afp ƒ bMdy smJdy hn qF AunHF ƒ iswK hwkF leI AunHF nfl ztxf cfhIdf hY aqy kyNdrI
pMjfb ƒ iswK sUbf bxfAux leI mMg rwKxI cfhIdf hY| ieh aihMsfqmk KfnfjMgI hI
mjLbUq kOmF ƒ bxdy lfB idvf skdI hY| mYN kihxf cfhuMdf hF ik jy iswK jwtF dy
isrF ivwc ieh gwl vV geI ik Auh iksy sUby Auqy rfj kr skdy hn qF AunHF df
iewk-iewk bMdf mr ky keI kohft bxf dyxgy| iswK afpxf aiDkfrF leI lVnf jfxdy hn
pr nihrU irport aYsIaF kfrvfeIaF ƒ ikAuN bl dy rhI hY?
afAu Auh jnqk aDfr aqy vot dy aiDkfr ƒ
vyKdy hF ijnF ƒ nihrU irport df pRcfr krn leI aqy ies ƒ isDFqk qOr ’qy Auicq
iswD krn leI aDfr bxfieaf jf irhf hY|
ies dysL ivwc ijwQy bMgfl dy iewk
ijMmIdfr kol hjfrF gulfm isrPL kOzI-kOzI AuWqy Aus leI KUn-psInf vhfAuNdy hn,
qfkqvr pMjfb ivwc vI KyqI dI qrwkI df rfj iksfn df amuk krjLfeI puxf hY jo
KUn-psInf vhf ky afpxI ijMdgI dy inrbfh leI quwC kmfeI krdf hY, jo sLfhF
(Money Lendess)
dy aMgUTy hyT rihMdf hY jy iksfn
purfxy aYQInIan iksfn jF romn nfgirk huMdI qF AunHF dI nihrU irport iks qrHF dI
klpnfqimk kImq pfAuNdI|
romn nfgirk aqy gLrIb iksfnF dI rfjnIqk
bOiDkqf ƒ AunHF dI aMqrbuwDI smiJaf jFdf sI| iewk anpVH votr jy pVy-ilKy nfgirk
kol jf ky Aus ƒ Aus dI psMdIdf AumIdvfr df nF ilKx leI kih skdf sI| Auh nfgirkF
vFg ivhfr krdf sI| qF vI asIN aYQInIanF dI vfkCwlqf
(Oratory)
bfry jfxdy hF ik ikvyN ies nfl Auh
rfjnIqk BIV ƒ afpxy nfl vhf ky lY jFdy sn| ieh ieMglYNz aqy dUjy pwCmI dysLF dy
mfmly ivwc vI swc hY|
XugF qk ies dysL dI jnqf isrPL ivdysLI
hmlfvrF qoN vI nhIN sgoN BfrqI nIroaF
(Neroes)
dI afdqn qfnfsLfhI dy vI BYa hyT rhI hY,
BfrqI rfijaF, ijLMmIdfrF, sLfhF ny ienHF ƒ ies qrF hwikaf hY ijvyN bucV Kfny vl
mmaFAuNdIaF ByzF ƒ clfieaf jFdf hY| aYsI aigafnI jnqf ƒ vot df aDfr bxfAuxf soc
ky hI iGx afAuNdI hY| aqy nihrU kmytI skUlI bwicaF vrgy pRsqfvF Auqy afDuink
ivhfrk pRsLfsn hws rhy hn qF vI mfVy qrIky nfl sMgiTq kFgrs kYNp ivroDqf df sLor
mcf irhf hY| BfvyN ieh ihMdU vkIl lYijslyitv cYNbr ivwc grm aqy ctpty BfsLx dyx
dy ikMny vI Xog hox pr ieh ivhfrk pRsLfsLn dy mfmilaf ivwc asPl rhy hn| jpfnI
nIqIvfnF dy vI ies AuWc aqy jitl ihMdU bOiDkqf vfry ivcfr mfVy hn|
ieh iewk Kwulf rfj hY ik ikvyN iek ZIT
A.D.C.
aqy kuJ sYktrIaF ny lfrz isnhf ƒ asihj kr idwqf sI| mYN ieh kihx dI ihMmq kr
skdf hF ik pMjfb df iswK srdfr aqy ihMdU muslmfn ies kursI Auqy bihxf cMgI qrF
jfxdf hY|
nihrU irport dI mhwqqf kI rih jFdI hY
jdoN ieh ies dysL ivc ijQy iewk vI ajfd votr nhIN hY, jnqk vot rfhIN qfkq
inrDfrq dI mUl glqI nfl dUisLq hY|
mhfqmf gFDI ienHF hflqF df ielfj krn ivwc
asPl irhf hY| pMizq moqI lfl nihrU ny quhfƒ dysL Cwzx leI nhIN ikhf hY pr Auh
ihMsk KfnfjMgI leI mYdfn iqafr kr irhf hY aqy cfhuMdf hY ik qusIN AupBogqfvfd df
aijhf rUp isrjo jo kmjLor kOmF ƒ Kf jfvy| jy qusIN Bfrq ƒ cfr imwqrqfpUrn
pRYjLIzYNsIaF ijnHF ivwc sfrI sMprdfiek qfkq df sMquln hovygf ivwc nhIN vMzdy qF
quhfzy vloN kuJ soDF krnIaF jF quhfzf nihrU dy zrfPt nfl sihmq ho jfxf iewko gwl
hovygI| jy koeI aklmMd quhfƒ khy ik ieh vMz asMBv hY qF iPr Bfrq ivwc lok-qMqr
iksy vI qrHF nfl jMm nhIN skygf| cMgf hovygf jy GVI dIaF sUeIaF ipCy Gumf idAu
aqy iewk Xog, inrpwK, idRVH pr prAupkfrI izktytrisLp ies dysL ivwc lY afvy|
5[ aMgryjF ƒ kI krnf
cfhIdf hY?
ieQy koeI ielfj kfmXfb nhIN hY jdoN qk
isrPL klpnfvF jo vgYr iksy ivcfrDfrf qoN Bfrq ivwc mnuwKI mfmilaF ƒ Byd dIaF
rihxgIaF aqy ieh kTor qwQ sdIaF qoN Bfrq ivwc mOjUd hY| mYN ies ivsLy Auqy
afAuNdf hF ik ienHF hflqF ivwc aMgryjLF ƒ kI krnf cfhIdf hY, sMKyp ivwc jy,
kromvYl ijAuNdf huMdf qF Auh isrPL Bfrq ƒ hI nhIN sgoN dunIaF dy sfry rfsLtrF ƒ
spwsLt qOr ’qy muuKfqb ho ky afKdf, BfrqIAu! qusIN jo kr skdy ho kro, asIN
quhfzy Auqy ijvyN cfhFgy rfj krFgy, dUr ht jfAu! iks aDfr Auqy aqy iks qrF Bfrq
sfzy nfloN vwD quhfzf hY| afrIanF ny ies ƒ ijwiqaf sI aqy Auh jf cuky hn| asIN
ies Auqy AudoN kbjf kIqf sI jdoN qusIN afps ivwc lV rhy sI| asIN ies AuWqy AudoN
qk kbjLf rwKFgy jdoN qk asIN cfhFgy| afAu, asIN ijvyN cfhFgy quhfzy Auqy afKrI
dm qk rfj krFgy| kromvYvYl ies GosLxf dy bfad Bfrq srkfr df prAupkfrI aqy
Byd-Bfv rihq ipAurItk
(Puritan) vrgI qfnfsLfhI dy aDfr
Auqy mfrgdrsLn krdf| sfry Dfrmk aMDivsLvfsF sfry smfjk iBMn-BydF aqy ienHF ibmfr
lokF dIaF sfrIaF ipCFh iKwcU pRivrqIaF ƒ bMdUk dI nok Auqy jbrdsqI lfgU kIqy
kfƒnF nfl Kqm kr idMdf| gurU goibMd isMG jI ny ienHF inrpwK sfQIaF ƒ nYiqk qfkq
nfl ijAuNdy kIqf sI| afAu AunHF dI ivcfrDfrf ƒ POjI qfkq nfl lfgU krIey| dI “mdr
ieMzIaf” dI lyKk ny sLfijsLI qOr ’qy ieh iliKaf hY ijvyN gFDI ny inkfsI krfAux
vfly aPsr vFg ikhf hY| jvfb ivwc “nfKusL ieMzIaf” aqy
“Father India”
kihx dI kI loV hY? sfƒ afpxy smfj
dy suBfa ivclIaF sfrIaF mfVIaF pRivrqIaF ƒ spsLt mMnxf cfhIdf hY aqy jo lyiKkf
kih rhI hY Auh vI sfƒ mMnxf cfhIdf hY| Aus ƒ jvfb dyx df ieh qrIkf nhIN hY sgoN
sfƒ aPgfinsqfn aqy qurkI vrgIaF qbdIlIaF ƒ ilafAuxf pvygf| afAu POjI kfƒn ƒ
afpxy suDfr leI Auh kuJ krn deIey jo kuwJ nYiqk kƒn krn ivwc asPl irhf hY|
aqy jy Auh bYNQm jF brk huMdf qF ienHF
qrsXog rfjnIqk hflqF nfl koeI smJOqf nf krdf ijvyN nihrU kmytI ny qrsXog qrIky
nfl kIqf hY, aqy jo Auh cfhuMdy hn aqy iewCf rwKdy hn qusIN AuhI kr rhy ho| ieh
dysL sdIaF qoN gLulfm hY aqy ies ƒ sfrIaF sMprdfiek hflqF ny sUKm pRsLfsink
msLInrI rhI AuqsLfihq kIqf hY| alIgVH, bnfrs, lfhOr aqy aMimRqsr ivwc idwqI jf
rhI jfqIgq iswiKaf awg ƒ hor mGf rhI hY| srkfrI syvfvF df lflc, imAuNsIpl aqy
ijlf borzf dI qfkq leI BuwK qfp ƒ hor vDf rhI hY| iek agFhvDU aMgryjL ky qor qy
quhfƒ Bfrq ivwc svY-srkfr aqy ajfdI pRfpq krn leI lokF dI Tos syvf krnI cfhIdI
hY, quhfƒ Auh sfrIaF hflqF ƒ cldf krnf hovygf jo vwK-vwK simaF qy lokF ivwc
msnUeI Byd-Bfv pYdf krdIaF hn aqy jo sfrIaF aOkVF leI ijMmyvfr hn|
ieh sfry iBMn Byd, lokF ƒ ieh atkl lfAux
ivc mddgfr hn ik quhfzIaF nIqI “pfVo aqy rfj kro” dI hY quhfƒ ies sfry mfVy kMm
ƒ rokxf cfhIdf hY| nvyN sMivDfn ivwc iksy kOm nfl vI koeI vI smJOqf nhIN hoxf
cfhIdf| quhfzy sMivDfn ivwZ jo ies dy aDIn rihxgy ƒ qrwkI dy brfbr mOky idwqy
jfx cfhIdy hn| asl lokqMqirk sMivDfn iek kOm ƒ lok-qMqirk ZFicaF Auqy kfbj ho ky
dUjIaF kOmF ƒ drVx dI afigaf nhIN idMdf| quhfzy nvyN sMivDfn anusfr sfry nfgirkF
dy aiDkfr kƒnI qOr Auqy brfbr hoxy cfhIdy hn| jnqk syvfvF df mnobl AumIdvfrF dI
sMprdfiek aDfr Auqy BrqI krky suwitaf nhIN jfxf cfhIdf|
Crown
dy aMgryj syvfdfrF ƒ hor Byd-Bfv nhIN krnf cfhIdf| ijhVy syvfvF ƒ dUisLq kr rhy
hn AunHF ƒ bxdI sLjf vMzxI cfhIdI hY|
dysL ivwc lokqMqirk srkfr sLurUafqI aDfr
vot dy aiDkfr df svfl hY, vot df aiDkfr aijhf hoxf cfhIdf hY afpxy afp hI votrF
ƒ inrpwK bxf dyvy| Bfrq dI qrwkI cfhuMdy lokF dI quhfzy qoN iehI afs hY, ies
suafl df PYslf qusIN BfrqI hflqF muqfbk kro! mYN isrPL suJfa idMdf hF ik vot dyx
df suafl AudoN qk hwl nhIN ho skdf nf hI inrpwK afm votr sMBv ho skdf hY, aqy nf
hI ieh isstm quhfzy lokF vloN Bfrq ƒ sUibaF aqy Aup-sUibaF ivwc vMz ky kIqIaF
mhfn glqIaF ƒ dUr kIqy ibnF kfrjsLIl ho skdf hY| nihrU kmytI ny mnmfnI krky aqy
klpnf aDIn pRsLfsink vMzF kIqIaF hn jo iek sUby ƒ dUjy nfloN vMzdIaF hn| ienHF
sUibaF ƒ vot dy aiDkfr ƒ brfbrI dy aDfrq bxfAux leI Kqm kr dyxf cfhIdf hY qF ik
koeI vI kOm dUjI kOm Auqy qfkq df pRBfv nf pf sky| ienHF glqIaF ƒ suDfrk dI
klpnf nf hoieaF nfl dI hY ikAuNik quhfzy rfsLtr ny Bfrq ƒ lgfqfr sUibaF ivwc
vMizaf hY aqy vwK pRsLfsink XUintF bxfAux ivc ies ny Gwt-vwD hI Xqn kIqy hn|
suDfrk qfnfsLfhI qoN pihlI siQqI ivwc ienHF vMzF ny vDIaf kMm kIqf hY| kyNdrI
srkfr dy aDIn hryk vMz vDIaf kMm krdI hY aqy dysL ƒ sMprdfiek pwDr Auqy vMzxf
ies dI qrwkI dIaF jVHF vwZx vFg hY| lokqMqirk ZFicaF aqy subfeI svY-sLkqI dy nfl,
ienHF vMzF ƒ iClx dI hor loV hY| isMD nOrQ-vYstrn PrMtIar aqy bMgfl ƒ muslm
bhuigxqI vfly sUby mMnxf nIqIvfnqf nhIN hY jdoN ik ienHF sUibaF ƒ qoV aqy joV ky
mOjUdf nfloN vDIaf kMm krn vflIaF vMzf ivwc bdilaf jf skdf hY| pRiqBfsLIl df asl
kMm ieh hovygf ik vot isstm ƒ ies qrF bxfieaf jfvy jo qfkq dy sMquln ƒ kfiem
rwKy| jdoN qk POjI qfkq aqy POj kyNdrI srkfr nfl hY AudoN qk mYqrIpUrn
pRYjLIzYNsIaF ivwc qfkq df sMquln kfiem rwiKaf jf skdf hY| ieh kihx qoN ibnHF
awgy nhIN viDaf jf skdf ik asl aqy pRBfvsLflI qbdIlI leI iewk qrF df idRVH
anusLfsn kuJ smyN leI rwKxf jLrUrI hY qF ik nvIN qbdIlI TIk qrF kMm krn dy Xog
ho sky|
mYN sMivDfn ƒ inrpwK aqy asMprdfiek
bxfAux df hI suJfa nhIN idafgF sgoN Bfrq dI pRsLfsink vMz ies qrIky nfl kIqI
jfxI cfhIdI hY ik sFJI vot pRxflI asMprdfiek aDfr Auqy sihjqf nfl sMBv ho sky|
vot df aiDkfr, kr dyx dI mfqrf ivwidaf aqy mnuwKI gux jF POjI KUbIaF vfly
alwg-alwg lokF ƒ idwqI jfxI cfhIdf hY| imwqrqfpUrn pRYjLIzYNsIaF dI vMz nfl aqy
nvIN vot pRxflI dIaF sImfvF nfl cuxy hoey ZFcy awgy afAuxy cfhIdy hn jo
asMprdfiek qrIky nfl nvyN sMivDfn anusfr kMm krn aqy jo scyq mnuwK aqy asl
nfgirk dy AupXogq hox| myrf ivcfr hY ik dysL dI vMz ies qrHF hovy ik sfrIaF kOmF
aqy jfqF ƒ qrwkI dy brfbr mOky imlx aqy vot df aiDkfr sImq aqy lckIlf hovy qF ik
sfrIaF kOmF dy vDIaf pRqIinDF dy cuxy jfx dy brfbr mOky hox| ies leI jF qF pwCmI
qrj dy rfjnIqk ZFicaF dy kMm krn vrgIaF hflqF ieQoN dy sfry sMprdfiek aMqrF ƒ
pUrI qrF isDFqk aqy ivhfrk pDr qy awKoN proKy krky ieQy ilaFdIaF jfxIaF cfhIdIaf
hn| pr sQfnk Byd-Bfv, aigafnqf aqy pusLqYnI gLulfmI ƒ iDafn ivwc rwKidaF jF iPr
prAupkfrI qfnfsLfhI vl muVnf cfhIdf sI prMqU qfnfsLfhI hux asMBv hY| jy qusIN
sfƒ zomInIan drjf nhIN idMdy qF quhfzf ieh kMm siBak smfj dIaF awKF ivwc sLrmnfk
hovygf| ies leI hux rfjnIqk qfkq dy sMquln ƒ kfiem rwKx vflf vot isstm hI ies
siQqI df sihj bdl hY aqy ieh srkfrI krmcfrIaF dI asrdfiek cox ivDI ivcoN
pRqIibMbq hoxf cfhIdf hY| jy ies qrF ho jFdf hY qF keI Gwt-igxqIaF ƒ vI afpxI
dyKBfl afp krn leI iewkilaf Cwizaf jfxf cfhIdf hY|
iswtf
aMq qy mYN bynqI krnI cfhFgf ik quhfƒ
pwKpfqI ibrqI aDIn ienHF Cotf nhIN hoxf cfhIdf ik qusIN isrPL ieko kOm df pwK
kro aqy nf hI ienHF vwzf ho jfxf cfhIdf hY ik qusIN Bfrq ƒ ieko qfkqvr kOm dy
hwQF ivwc dy dyvo aqy dUjIaF Gwt-igxqI kOmF ƒ lok-qMqirk ZFicaf dy huMdy hoey vI
anMq gulfmI qk Gtf dyvoN| dysL ƒ muslm aqy ihMdU sUibaF ivwc vMz ky qusIN isrPL
AupBogqfvfdI KfnfjMgI ilaf rhy ho jo insLicq hI kmjLor kOmF ƒ Kqm kr dyvygI ijQy
musilm bhuigxqI hoxgy AuQy ihMdU ksLt sihxgy, ijQy ihMdU qfkq ivwc hoxgy AuQy
muslmfnF Auqy kihr Zfihaf jfvygf| ijvyN mYN pihlF ikhf hY, qfkqvr kOmF ijvyN
iswK mrn-mfrn dI hwd qk iswK sUby dI pRfpqI leI lVxgy| ieh mhfn smF hY aqy
aMgryjLF ƒ Auh rfjnIqk sUJ idKfAuxI cfhIdI hY jo hflF qk AunHF nhIN idKfeI hY|
mYN quhfzy aMdrly akfl purK awgy ardfs
krdf hF ik Auh quhfƒ quhfzy AuWcy nYiqk pwDr qk AuWTx leI mdd kry aqy quhfƒ ies
Xog bxfvy ik qusIN sMivDfn nfl sfry BfrqIaF ƒ hYrfn kr idAu| iek nvF Bfrq iek
nvIN kOm dy aDfr ’qy vot df aiDkfr idAu aqy vot isstm dIaF hwdF ies qrF inrDfrq
kro ik iewk kOm bhuigxqI votF dI dldl bxfAux ivwc kfmXfb nf hovy|
jnsMiKaf dy aDfr Auqy nvF sMivDfn bxfAuxf
aklmMdI nhIN hY, rys df GoVf lwKF giDaF nfloN vDIaf huMdf hY, aqy ieh hwdF
insLicq kridaF quhfzy aMdrlI pRiqBf afpxy isKr Auqy hoxI cfhIdI hY| afpxy
sMivDfn nfl ihMdU aqy muslm ƒ Kqm kr idAu aqy aijhIaf hflqF df inrmfx kro ijs
ivwc “BfrqIaqf” sMBv hovy jo asl ivc BolI BfrqI jnqf dI pRqIinDqf kry|
nihrU kmytI ny bldy jvflfmuwKI dy Zyr
Auqy smJOqf-sMivDfn dI rcnf kIqI hY|
ies leI mYN quhfzy awgy apIl krdf hF ik
isrPL asMprdfiek sMivDfn ƒ hI mfnqf idAu| sfzy leI afrQk ajLfdI df pRbMD kro
ijvyN astrylIaf ny pRfpq kIqI hY| srkfrI syvfvF dIaF hwky-bwky krn vflIaF iksmF
aqy pRsLfsLn dI byloVy Krcy kImq ƒ Gwt kro| jLmIn dy mflkF ƒ aiq dy krF qoN mukq
krky AunHF dI Psl pYdf krn leI ho rhI lfgq ƒ Gwt qoN Gwt krky iksfnF ƒ suwK df
sfh idAu| isrPL qd ienHF iksfnF dI afrQk hflq suDr skdI hY aqy qF hI Dn-Auqpfdk
mjLdUrF dI asl mwD-vrgI klfs hoNd ivwc af skdI hY|
quhfzf ihqU,
pUrn isMG
21 akqUbr 1928,
P.O[ cwk nM[ 73/19
(vfieaf nnkfxf sfihb, AuWqr pwCmI rylvy, pMjfb)
|