|
|
jUn
nvMbr 1984 isWK kOm dy hr PYsly ivc hfjLr rhygf| ieh ieiqhfs dy inbyVy df
hovy jF BivWK pRqI aMdfjLy df| isWK kOm dI mOjUdf hflq leI kOx ijMmyvfr hY?
ies suafl dy AuWqr leI GWto-GWt jUn `84 qoN iek pIVHI aWgy ipWCy vyKxf
cfhIdf hY? (lgBg 18 sfl pihlF jUn `84 vfpiraf aqy jUn `84 qoN lgBg 18 sfl
pihlF pMjfbI sUbf bixaf sI|) pMjfbI sUby dI mMg asl ivc isWK smWisafvF dy
hWl df Xqn sI pr ieh AudoN qoN aWj qWk vWDdIaF hI geIaF| ipCly 5 -7 sflF dI
aKOqI sLFqI ivK KLflsf pMQ df jo nuksfn hoieaf Aus dI ijMmyvfrI iks dy isr
afeygI? kI ieh isWKF dy hiQafrbMd sMGrsL df kudrqI isWtf sI ? afm qOr qy
qWQF aqy qrk df motf TuWlHf aqy lMgV-buWDI aiDaYn cOKtf bxf ilaf jFdf hY ik
isWK sMGrsL df kfrn nvMbr `84, nvMbr cOrfsI df kfrn ieMdrf gFDI df kql, kql
df kfrn jUn `84, jUn `84 df kfrn 40 aiqvfdIaF nUM PVn leI kIqI kfrvfeI,
kfrvfeI df kfrn sMq iBMzrFvfly df akfl qKq `qy zyrf lfAuxf, zyrf lfAux df
kfrn kFgrsI eyjMt hoxf| ies sB kfsy ivc kFgrs kI hY? ihMdUqv jIvn sLYlI jF
kuJ hor? ies dy `84 jF ies qoN mgroN ierfidaF aqy 1947 qoN pihly vfaidaF df
afpsI sMbMD kI hY? kOmF dy ieiqhfs df lyKf-AunHF dy sihj jIvn dIaF
ivsLysLqfvF, aihsfs dIaF gihrfeIaF aqy PlsPy dy zUMGy BydF ibnF sMBv nhIN
huMdf| kOmF dy cyqnf vihx bfry zUMGI jfxkfrI vflf iek pMjfbI sLfier jUn `84
dy rhWs nUM kOm dy BivWK aqy ieiqhfs nfl joV ky ieMJ AuGfVdf hY :
|
|
ieh
pMj sdIaF df vYr kI hY? gurU nfnk nUM kurfhIaF kihx qoN lY ky aKOqI dysL dy
nF qy sB qoN vWD jfnF vfrn vfly lokF nUM gdfr kihx dI klf, jnyAU nf pfAux dI
Gtnf qoN lY ky aMimRqDfrIaF nUM ijAuNdy sfVn df kukrm, sUrj nUM pfxI dyx df
Brm qoVn vfly sMvfd `c hfr qoN lY ky dirafeI pfxIaF dI vMz dy PYsly qWk sPLr|
mugLlF dy gLulfm hox dy bfvjUd phfVI rfijaF df gurU goibMd nfl 9 jMg lVnf (gurU
jI ky kul 14 jMg lVy) ieh vYr hI rxjIq isMG dy rfj aqy Kfndfn nUM KLqm krn
ivc mohrI sI| hirmMdr sfihb dIaF pirkrmF `c mUrqIaF htfAux aqy mhMqF qoN
zyry ajLfd krfAux dI pIV sB qoN vWD iesy nUM hoeI| sYNkVy isWKF dy kys kql
krky ‘sLuWDIkrn’ dy jsLn mnfAux vflf iehIE pMj sdIaF df vYr sI ijs ny aWgy
cWl ky ds sdIaF dI bolI qoN munkr ho ky mfq BfsLf ihMdI afKI, hkUmq hWQ
afAux qy iehIE vYr zf[ kyhr isMG vrgy inrdosL nUM ‘gWl kridaF vyiKaf’ (suixaf
vI nhIN kI gWl kIqI?) dy afDfr `qy PLfsI idMdf hY| sYNkVy isWKF dy kfqlF nUM
bfiejLq brI krdf hY| hux iPr BfeI divMdr pfl isMG BuWlr nUM PLfsI lfAux leI
muWTIey QuWkI bYTf hY| sfzI inWj muWKI isafsq aqy sMgIn cuWp jy ies qrHF hI
jfrI rhI qF BivWK ies nOjvfn nUM 21vIN sdI df pihlf isWK sLhId kihx leI
mjLbUr hovygf| ibnF iksy dyrI dy sfnUM afpxy mrkjL vWl prqxf cfhIdf hY|
aWDI sdIN qoN dunIaF dy sB qoN vWzy lokqMqr ivc rihMidaF sfzI jo hflq hY sB
nUM pqf hY, aWgy nUM hoeygf kI[[[[? pqf nhIN| pUrI zyZ sdI qoN lWgy vfr-vfr
JtikaF ny svYmfx kmjLor kr idWqf| afpxy iesLt, afpxI kOm ivc ivsLvfsL, igafn
aqy eykqf dI Gft kfrn icMqf, byXkInI aqy KLfm iKLaflI df aflm pYdf huMdf hY|
isDFqk cyqnqf dy pWDr `qy rUp ny arUp nUM, kfl ny akfl nUM ZWk ilaf hY| ies
krky asIN GWt igxqI aqy kOm dy PLrk nUM aihm mOikaF `qy rl-gWz kr idMdy hF|
kuJ nvf ivKf ky (krky nhIN) Cf jfx leI Coty-vWzy sfry hI kfhly hF| pr BivWK
dy svfl sfhmxy kul ivdvfn, sMq aqy sLfier cuWp hn aqy sLhIdF nUM asIN BuWly
rhy hF| asl ivc svfl df sfhmxf sWcf sMq, vWzf sLfier jF sLhId hI krdf hY|
gurU nfnk df inrml pMQ ‘nf ko ihMdU[[[’ qoN sLurU ho ky ‘hm ihMdU nhIN[[[’
dy rfhIN “isWK vWKrI kOm hn insLcyvfck” jUn `84 qWk phuMcdf hY| isWK kOm kol
jUn `84 smNy df aijhf ibMdU hY ijWQy sMq, sLhId aqy sLfier af imldy hn| jUn
`84 pMj sdIaF dI Drm aqy pfp dI jMg df ies Drq AuWqy PYslfkuMn moV hY| ies
jMg aMdr iekihry kfql rfhIN pfp df munfrf Zfhux vfly sLhIdF dI sLfn aMdr aWj
asIN smuWcI kOm smyq nq-msqk huMdy hF| |