|
sMn
1984 KLflsf pMQ dy hr PYsly ivc sLfml rhygf| ieh BUq kfl ƒ smJx df hovy jF
BivwK ƒ| jy asF awj lyKf joKf krnf hY qF vI ies ƒ awKoN Ehly nhIN kr skdy|
aijhf ikAuN vfpiraf? afm qOr ’qy nvMbr ’84 df kfrn jUn ’84 ƒ mMinaf jFdf hY
pr jUn 84 df kfrn jLrUr lwBxf pvygf| kI ieh do-cfr iswKF aqy kFgrs pfrtI dI
glqI sI? pMjfb aqy pMQ nfl huMdy lgfqfr Dwky dy sbMD ivc asIN kFgrs jF Bfjpf
(afr[aYs[aYs[) ƒ dosLI mMndy hF| ieh kI-kOx hn? iswK Drm dy AudY qoN iehnF
nfl kI sbMD hn? ieiqhfs vwl JfqI mfrnI cfhIdI hY| kOmF dy ieiqhfs df lyKf
AuhnF dy sihj jIvn dIaF ivsLysLqfvF, aihsfs dIaF gihrfeIaF aqy PlsPy df
zUMGy BydF ibnF sMBv nhIN huMdf| kOmF dy cyqnf vihx bfry zUMGI jfxkfrI vflf
iek sLfier jUn 84 dy rhws ƒ ieiqhfs nfl joVky ieMJ AuGfVdf hY:
awj
qpdI BwTI bx igaf myrf sgly vflf pYr|
awj vYrIaF kwZ ivKfieaf hfie! pMj sdIaF df vYr|
ieh
pMj sdIaF df vYr kI hY? gurU nfnk sfihb ƒ kurfhIaf kihx qoN lY ky aKOqI dysL
leI sB qoN vwD jfnF vfrn vfilaF ƒ gwdfr/aiqvfdI kihx dI klf| jnyAu nf Dfrn
krn dI Gtnf qoN lY ky aMimRqDfrI ƒ ijAuNdy sfVn df kukrm, sUrj ƒ pfxI dyx dy
Brm qoVn vfly sMvfd dI hfr qoN lY ky dirafeI pfxIaF dI vMz dy Dwky qk df sPr|
afid gRMQ dI sMpfdnf aqy srb sFJy hirmMdr dI sQfpnf krn vfly gurU dy isr grm
ryq pfAux qoN lY ky AuhnF dI sLhIdI idn ’qy Ausy QF hjLfrF mfsUmF inrdosLF ƒ
mfr Gwqx dI krUrqf| iesy vYr kfrn mugLlF dy gLulfm hox dy bfvjUd phfVI ihMdU
rfijaF ny dsmysL jI ’qy 9 hmly kIqy BfvyN gurU jI ny do jMg mugLlF nfl iehnF
dI Kfqr hI lVy (gurU jI ny kul 14 jMg lVy)| iehIE vYr hI Coty sfihbjLfidaF ƒ
gMgU-suwcf nMd dy rUp ivc Kqm krn leI bijLwd sI| mIr mMnU dy vyly iswKF ƒ
GrF ivcoN PV ky mfrn dI pihlI vfr srkfrI KusLI vI iesy vYr ny hfsl kIqI nfly
iswKI dy Kfqmy dI PV mfrI| iesy vYr ny Coty GwlUGfry vyly mugLl POjF dI
agvfeI kIqI| iesy vYr ny iewjLqF dI rfKI krn vfly sUrimaF dI sUh dy ky ienfm
hfsl kIqy| vwzy GwlUGfry leI ivsLysL sUh abdflI ƒ ies vYr ny GwlI| ieh vYr
hI mhfrfjf rxjIq isMG dy rfj aqy Kfndfn ƒ Kqm krn ivc mohrI sI| nnkfxf sfihb
vrgy sfky krn vfly mhMqF qoN gurduafry ajLfd krfAux aqy hirmMdr sfihb dI
pirkrmf ivcoN mUrqIaF htfAux dI pIV sB qoN vDyry iesy ƒ hoeI| Kuwlyafm
sYNkVy iswKF dy kys kql krky ‘sLuwDI krn’ (ajLfdI qoN pihlF afrIaf smfjIaF
vloN iswKF ƒ jLbrI ihMdU krn dI muihMm) dy jsLn mnfAux vflf iehIE pMj sdIaF
df vYr sI ijnHF dy awgy cl ky mhfsLf pRYs dI agvfeI hyT ds sdIaF dI mF bolI
qoN munkr huMidaF mfq BfsLf ihMdI ilKvfeI| hkUmq hwQ afAux qy iehIE vYr Bf[
kyhr isMG vrgy inrdosLF ƒ gwl kridaF vyiKaf (suixaf vI nhIN kI gwl hoeI) dy
afDfr ’qy sjLf-ey-mOq idMdf hY| pr idn dIvIN sB qoN vwzy lokqMqr dI rfjDfnI
ivc hjLfrF bwicaF aOrqF qy mrdF ƒ ijAuNdy sfVn/ mfrn vfilaF ƒ isrP brI hI
nhIN krdf sgoN AuWc srkfrI ahudy vI idMdf hY| iehIE vYr pMjfb ivc JUTy puils
mukfbilaF aqy aMnHy qsLwdd rfhIN idny hnyr pfAux vfly puils aPsrF ƒ sbUqF dy
bfvjUd brI krn leI isrqoV Xqn kr irhf hY| pr dUjy pfsy BfeI divMdrpfl isMG ƒ
iekbflIaf ibafn (jo JUTf sfbq hoieaf) dy aDfr ’qy hI Pfhy tMgx leI bijLwd hY
BfvyN iek sInIar jwj df PYslf sfP brI krn df hY| BfvyN drjnF gvfhF ’coN iksy
ny insLfndyhI nhIN kIqI| BfvyN muwK dosLI aYlfny ivakqI vI brI ho gey| pr
ies vYr dy rUp aqy ipafs vDdy hI jf rhy hn|
pr gwl AuhnF
afpixaF dI vI hY ijhnF ny pfxI qoN bhuqf KUn vih jfx dy bfvjUd pfxI df hwk
vYrIaF ƒ dy idwqf| AuhnF afpixaF dI hY ijhnF ny jLulm sih ky gUMgI hoeI kOm
dI bolI df mslf iqafg idwqf| axK aqy PrjL leI jfn vfrn vfly sLhIdF ƒ Bulf
idwqf| sB kuJ guafAux ƒ sLFqI afKx df pfp kIqf| jUn 1984 sfzy simaF ivc Drm
aqy pfp dI jMg df aihm moV hY ikAuNik pMj sdIaF df vYr ies idn pfp dI jMÖ lY
hirmMdr sfihb ’qy Dfieaf sI| ies jMg aMdr iekhry kql rfhIN pfp df munfrf
Zfhux vfly sLhIdF dI sLfn aMdr asIN smuwcI kOm smyq nqmsqk huMdy hF| |